سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 254

خصوصیات فردیۀ زید تنها به معنی انسان موجود نیست، زید انسان موجود متخصص به خصوصیاتی که در آن وجود دارد، در ابعاد و جهات مختلف، پس یک مبعّدش این است که این با عنوان محل بحث درست نمی سازد.

مبعّد دوم این است که اگر بحث به این صورت باشد این در حقیقت بحث اصولی«بما هو اصول» ی نخواهد بود، این یک بحث فلسفی است. منتها یکی از نتایج این بحث فلسفی در رابطۀ با اوامر و نواهی ظاهر می شود. آنهایی که اصاله الماهیه ای هستند می گویند: اوامر و نواهی به ماهیات متعلق است، آنهایی که اصاله الوجودی هستند می گویند اوامر و نواهی به وجودات متعلق است. پس در حقیقت اساس این بحث دیگر به عنوان یک مسألۀ اصولیه مطرح نیست یعنی برای رسیدن به واقعیت این بحث، اول باید مسألۀ فلسفی آن را حل کنیم، دیگر کاری به اصول«بما هو اصول» نداریم. در حالی که ظاهر عنوان مسأله در علم اصول این است که به اصول ارتباط دارد، به علم اصول مطرح است نه این که مسأله ای باشد مبتنی بر مسألۀ فلسفی و باید که«بما انّه» بحث فلسفی، انسان یکی از دو طرفش را اختیار کند.

مبعد سوم این است که مرحوم آخوند و همین طور جمع دیگری با این که قائل هستند به این که اوامر و نواهی به طبایع متعلق است. یعنی قول اول را اختیار می کنند، مرحوم آخوند در کفایه خودشان تصریح می کنند، در این مبنائی که اختیار کردیم فرقی نمی کند که ما قائل به اصاله الماهیه شویم یا اصاله الوجود؟ پس معلوم می شود که مسأله، غیر از مسألۀ اصاله الماهیه و اصاله الوجود است. برای این که ایشان تعلق به طبایع را اختیار کرده و می فرماید: در این رابطه بین این دو قول فلسفی هیچ فرقی نمی کند. پس اگر محل نزاع به این صورت بخواهد مطرح شود این بعید است.

مراد از کلی طبیعی: کلی عقلی یا عین افراد

احتمال دوم این است که باز مسأله را مبتنی کنیم بر یک مسأله ای که هم در فلسفه مطرح است و هم در منطق بالخصوص بیشتر مورد بحث واقع شده و آن این است که آیا کلی طبیعی، که عبارت از نفس الماهیه و نفس الحقیقه است با قطع نظر از عنوان کلیت، که عنوان کلیت در ذهن بر کلی طبیعی عارض می شود که از آن تعبیر به کلی عقلی می شود. کلی طبیعی یعنی نفس الماهیه و نفس الطبیعه.

در وجود کلی طبیعی اختلاف واقع شده، مشهور از محققین معتقدند که وجود کلی طبیعی عین وجود افرادش است. همان طوری که در متن حاشیه مرحوم تفتازانی صاحب تهذیب المنطق که متن حاشیۀ ملا عبد الله یزدی است ایشان می فرماید: «الحق ان وجود الطبیعی عین وجود افراده» یعنی