سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 258

مخاطب مطرح است اما آن اضافه خصوصیت می آورد و الاّ مضاف یک معنای عامی است.

فرضا اگر در باب مصدر که حالا یکی از احتمالات دیگری است که بحث می کنیم اگر ضرب دلالت بر یک معنای کلی می کند، معنایش این نیست که اگر ضرب را اضافۀ به زید کردیم و گفتیم:

ضرب زید این ضرب دیگر معنای حقیقی خودش را از دست بدهد برای این که اضافۀ به زید شده است. نه، این اضافه است که خصوصیت به وجود می آورد و الاّ کلمۀ ضرب چه اضافۀ به شخص شود، چه اضافۀ به نوع شود و چه اصلا اضافه ای در کار نباشد، معنای ضرب همان معنای خودش است بدون این که تغییری در مسأله به وجود بیاید.

لذا در ادبیت هم می خوانید که اختصاص به سبب اضافه حاصل می شود. غلام زید این اضافه، اضافۀ اختصاصیه است. و الا مضاف همان معنای کلی و معنای عامش را دارد. بگوییم در ما نحن فیه، نزاع اصلا طبق همین معنا است که این اسم جنسی که معروض برای هیئت و متعلق برای طلب واقع می شود مثل عنوان اکرام مثل عنوان صلاه و زکات در شریعت، حج و صیام در شریعت. در اینها چه اختلافی هست؟ اختلاف در موضوع له است. بعد از آن که از نظر وضع اشتراک دارند به این معنا که وضعشان عام است، لکن نزاع را در موضوع له ببریم و بگوییم آن کسی که قائل است به این که اوامر و نواهی متعلق به طبایع است، آن مواد را مثل خود وضعشان عام می داند معنای این که وضع عام و موضوع له عام است همان طوری که در اوایل مباحث علم اصول مطرح شد، معنای وضع عام و موضوع له عام این است که واضح یک معنای کلی و یک ماهیت مطلقه را در نظر گرفته و لفظ را هم در برابر همان معنای کلی و همان ماهیت مطلقه وضع کرده که بین وضع و موضوع له از نظر عمومیت و اطلاق ماهیت هیچ فرقی نیست.

رجوع حقیقت نزاع به نزاع در اسم جنس

بعضی شاید گفته باشند که وقتی واضع لفظ انسان، لفظ رجل و عنوان اکرام، عنوان صلاه و صیام در شریعت را می خواسته وضع کند، درست است که یک معنای کلی را در نظر گرفته لکن لفظ را برای آن معنای کلی وضع نکرده، بلکه برای مصادیق آن معنای کلی و افراد آن معنای کلی وضع کرده که از این تعبیر می کنند به این که وضعش عام و موضوع له خاص است، وضع عام و موضوع له خاص، معنای او است. آن وقت بگوییم در حقیقت ریشۀ نزاع در ما نحن فیه عبارت از همین معنا است یعنی آنهایی که می گویند اوامر و نواهی به طبایع متعلق است، طبق این مبنا این حرف را می زنند که می گویند صلاه متعلق به امر است، صلاه یک اسم جنسی است حالا حقیقت شرعیه هم داشته باشد یا