سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 262

کتک زدن این زدن را از هیأت مصدر استفاده می کنیم. لذا می بینیم برای مصادر چه در ثلاثی مجرد، چه در ثلاثی مزید فیه و چه در رباعی مجرد، چه رباعی مزید فیه، هیئات مخصوصه قائل شدند.

آیا این هیئاتی که برای مصادر ذکر کردند، این هیئات بلا معنا است؟ این خیلی بعید است. همان طوری که هیأت فعل ماضی یک خصوصیت زائده ای بر اصل مادۀ«ضاد، را، باء» افاده می کند هیأت مصدر هم یک معنای اضافه ای را دلالت دارد لذا این معنا انکار شد. لکن حالا که می خواهیم محل نزاع را در این احتمال تصویر کنیم از این حرف هم می گذریم، این که گفتیم«المصدر لیس بمادّه للمشتقات» این را هم کنار می گذاریم، طبق همان مطلبی که از اول طلبگی خواندیم که مصدر اصل فعل ماضی است اصل فعل مضارع است، اصل فعل امر است، نتیجه این شد که این ادعای اتفاقی که سکاکی طبق مصدر می کند دایرۀ این اتفاق و اجماع او شامل مصدر در ضمن فعل ماضی هم می شود، مصدر در ضمن فعل مضارع هم می شود، مصدر در ضمن فعل امری که محل بحث ما است شامل آن هم می شود.

لذا ضرب در ضمن اضرب هم طبق اتّفاقی که سکاکی ادعا کرده مفادش ماهیت ضرب است، بدون هیچ قید اضافه ای و هیچ مطلب زائدی. اما آنی که بگوییم طبق این دو جهت حالا محل نزاع قرار گرفته این است که این مصدر اگر معرّات و غیر معروض برای هیأت امر باشد، هیچ حتی مسألۀ وجود هم در آن مطرح نیست، مسألۀ وجود هم در آن هیچ نقشی ندارد، اما همین مصدر وقتی که معروض هیأت واقع شد نزاع در این متمرکز است که آیا این معروضیت مصدر برای هیأت افعل که آن هم موضوع برای بعث است بنابر قول ما و مشهور موضوع برای طلب است.

این معروضیت برای هیأت افعل آیا سبب می شود که معنای وجود و عنوان وجود اشراب شود به این ماده و به مصدر اضافه شود به این مصدر یعنی وقتی که مولا می گوید: اضرب، این اضرب را وقتی که تحلیل می کنیم، معنایش طبق حرف مشهور این می شود: «اطلب منک» تا اینجا مفاد هیأت است، وجود«طبیعه الضرب» این وجود از کجا آمد؟ سکاکی که گفت: «مصدر لا یدل الا علی الماهیه» مصدر هم که در ضمن فعل امر وجود دارد، همان طوری که در ضمن فعل ماضی و مضارع وجود دارد این معروضیت سبب شود که عنوان وجود در آن اشراب شود. ممکن است شما سؤال کنید: در فعل ماضی و مضارع چه می کنید؟ در مصدر فعل ماضی و مضارع، لازم نیست که اشراب وجود کنیم برای این که خود هیأت فعل ماضی دلالت بر تحقق می کند. ضرب یعنی«تحقق منه الضرب».

این که شما می گویید«تحقق منه الضرب» در ضربش دیگر لازم نیست که معنای وجود اشراب