سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 266

باشد. پس چه چیز محل نزاع است؟

وجودات؛ مقصود از تعلّق احکام به طبایع

یک راهی را مرحوم آخوند طی کرده اند، که از آن استفاده می شود که خیلی مبتهج به این راه هستند. این راه را هم بیان می کنیم تا بطلان آن راه هم مشخص شود، بعد نتیجه می گیریم که محل نزاع چیست. اما این نیاز به دقت دارد، چون مرحوم آخوند«ره» با این که فلسفه هم تا اندازه زیادی خوانده اند و تصادفا فلسفه را در همین تهران حدود یک سال یا متجاوز از یک سال در تهران مانده اند صرفا برای خواندن فلسفه، و اساتیدی در این رابطه که در تهران متمرکز بوده اند و خیلی شهرت در فلسفه داشته اند ایشان آن اساتید را درک کرده اند. مع ذلک در اینجا این طوری که بعدا بیان می کنیم و این بیان هم از بیانات امام بزرگوار«قدس سره» است که ایشان دیگر تبحّرشان در فلسفه فوق این حرفها بود. ایشان این نکته و این راه اشتباهی که مرحوم آخوند طی کرده اند کاملا تبیین فرمودند.

مرحوم آخوند می فرمایند: اولا مقصود از تعلّق احکام به طبایع ولو این که در عبارت اصولیین نفس طبایع ذکر شده است و طبایع هم به معنای ماهیات است، لکن مقصود اینها وجود طبایع و وجود ماهیت است. یعنی آنهایی که می گویند: اوامر و نواهی به طبایع متعلّق است، مقصودشان وجودات طبایع است و آنهایی که می گویند: اوامر و نواهی به افراد متعلّق است مقصودشان از افراد، آن خصوصیات فردیه و عوارض مشخّصه ای است که زائد بر اصل وجود طبیعت است. شما وقتی زید را می گویید: زید، سه عنوان در آن تحقّق دارد: یکی ماهیت انسان است، یکی وجود این ماهیت است و یکی عوارض مخصّصۀ زید است. این«ابن» کیست؟ در چه زمانی متولد شده است؟ در چه مکانی متولد شده است؟ دارای چه خصوصیات جسمی و چه ویژگیهای روحی است؟ اینها عوارض مشخّصه زید و عوارض فردیه زید است.

مرحوم آخوند«ره» می فرمایند: آنهایی که می گویند: اوامر و نواهی به افراد متعلّق است، یعنی نه نفس طبیعت فقط، نه نفس وجود طبیعت فقط بلکه این عنوان سوم هم که عبارت از خصوصیات فردیه است، هم داخل در دایره طلب است. طلب مولا به این هم متعلّق است. در باب نواهی زجر مولا به این خصوصیات هم متعلّق است. چرا ایشان یک ظاهری را توجیه کرده است؟ آنها می گویند:

اوامر و نواهی به طبایع متعلّق است ایشان یک کلمۀ وجود اینجا اضافه کرده است و فرموده: مقصود از طبایع یعنی وجود طبایع و مقصود از افراد هم وجود به ضمیمه خصوصیات فردیه است؟ چه چیز