سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 270

قرار دهد؟ آنها که می گویند: اوامر و نواهی به طبایع متعلّق است یعنی اوامر و نواهی عارض ماهیات می شود نه این که به صورت جنس و فصل جزء ماهیت و دخیل در ماهیت می شود.

تناقض در کلام صاحب کفایه در اضافۀ وجود به طبیعت نه طلب

اما تناقضی که در کلام مرحوم آخوند وجود دارد که این خیلی عجیب است ایشان وقتی این قضیه فلسفیه را نقل می کنند، تصریح می کنند که ماهیت«من حیث هی هی، لیست الاّ هی لا مطلوبه و لا غیر مطلوبه» بعد هم«لا موجوده و لا غیر موجوده» یعنی وجود و طلب مثل هم است. همان طوری که«لا مطلوبه و لا غیر مطلوبه» همان طور«لا موجوده و لا غیر موجوده». وقتی که وجود و طلب در یک ردیف بودند چطور شد که شما در تعلّق اوامر به طبایع می گویید: طلب نمی شود به طبیعت متعلّق شود؟ پس چطور باید پای وجود را در کار آورد و گفت: طلب وجود الطبیعه. طلب با وجود چه فرق کرد؟ هر دو رابطه با ماهیت در یک ردیف است. خود شما می گویید: «لا موجوده و لا غیر موجوده» شما می فرمایید: «لا موجوده و لا غیر موجوده» پس چطور اینجا پای وجود را در کار می آورید و می گویید: وجود به طبیعت اضافه می شود؟ اگر وجود امکان دارد که به طبیعت اضافه شود چرا طلب امکان نداشته باشد به طبیعت اضافه شود؟ مگر طلب و وجود در این عبارت معروفه با هم نفی نشده اند«لا مطلوبه و لا غیر مطلوبه لا موجوده و لا غیر موجوده».

پس بعد از آن که وجود و طلب در رابطه با نفی یکسان هستند مع ذلک وقتی که پای تعلّق اوامر به طبایع می آید شما می گویید طلب نمی شود اضافه به طبیعت پیدا کند اما وجود می شود اضافه به طبیعت پیدا کند؟ فرق بین وجود و طلب در رابطه با این مسأله فلسفی مورد استناد شما چیست که کلمه وجود می شود به طبیعت اضافه شود اما طلب نمی شود؟ چاره ای ندارید جز این که بگویید:

وجود وقتی که به طبیعت اضافه می شود معنایش این نیست که وجود جزء ماهیت است، معنایش این است که«وجود عارض للماهیه و الماهیه معروضه للوجود».

وقتی عارض و معروض شد در باب طلب هم همین طور است. «الماهیه معروضه للطب و الطلب عارض للماهیه» چه شد که خود شما وجود و طلب را در کنار هم نسبت به ماهیت سلب می کنید اما از آن طرف می گویید: طلب نمی شود به طبیعت اضافه شود اما وجود می شود به طوری که ایشان تصریح می کنند می گویند: اگر بگوییم: امر متعلّق به طبیعت است، درست است اما اگر بگوییم:

طلب متعلّق به طبیعت است درست نیست؛ صراحت کلام مرحوم آخوند است. چرا؟ می فرمایند:

برای این که وقتی بگویید: امر متعلّق به طبیعت است در خود امر معنای وجود هست امر یعنی طلب