سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 274

نظر مقام ذات، ما هر دو طرف را سلب می کنیم، از نظر خارج که ربطی به مقام حمل اولی ذاتی ندارد نمی توانیم بگوییم که ماهیت انسان نه در خارج وجود دارد و نه در خارج غیر موجوده است. پس راه جمع بین این دو قصه که هر دو صحیح است و هر دو واقعیت دارد این است که یکی را مربوط به مقام حمل اولی ذاتی بدانیم و یکی را مربوط به خارج و غیر مقام حمل اولی ذاتی بدانیم.

تعلّق طلب به ماهیت

بعد از این که این مسأله روشن شد، سراغ اوامر و نواهی می آییم، آیا در مسألۀ اوامر و نواهی و به تعبیری که دیروز ذکر کردیم که نزاع هم طبق خصوص اوامر و نواهی نیست، هر کجا یک وجوبی باشد حالا می خواهد به هیئت«افعل» باشد یا با کلمه«یجب» باشد یا با کلمه«کتب علیکم الصیام» باشد یا با کلمۀ«لله علی الناس حج البیت» باشد که اینها هیچ کدامش هیئت«افعل» نیست یا«اقیموا الصلاه» باشد و در باب حرمتش هم«لا تشرب الخمر» باشد یا«حرمت علیکم المیته و الدم و لحم الخنزیر» باشد آیا این احکام را که ما می خواهیم با ماهیات و طبایع مربوط بکنیم، می خواهیم این احکام را جزء جنس و فصل ماهیات قرار بدهیم؟ کسی یک چنین معنایی را حتی در خواب دیده است که مسألۀ تحریم را می خواهیم جزء ماهیت میته قرار بدهیم که مرحوم آخوند بفرمایند که طلب نمی تواند به ماهیت متعلّق بشود؟! مگر ما می خواهیم این طلب را جنس ماهیت یا فصل ماهیت قرار بدهیم؟ این طلب ارتباطش به ماهیت مثل ارتباط وجود با ماهیت است که وجود را وقتی با ماهیت به حسب خارج مقایسه می کنیم نمی توانیم بگوییم: «الماهیه لیست بموجوده و لا بمعدومه» در حالی که به حسب مقام ذات و ذاتی هر دو را سلب می کنیم. پس این مطلبی را که مرحوم آخوند سبب شده است در ما نحن فیه ذکر بفرمایند، به ما هیچ ارتباطی ندارد بلکه مربوط به مقام ذات و ذاتیات است و در ما نحن فیه قائل به تعلّق طلب به طبیعت نیامده بگوید که طلب، جنس طبیعت است یا فصل طبیعت است یا تحریم، جزء ماهیت میته است. عروض اینها برای طبایع مثل عروض اعراض برای معروضات خارجیه است، مثل عروض بیاض برای جسم است، عروض سواد برای جسم است، تعلّق طلب هم از همین قبیل و از همین وادی است. لذا اگر به این کیفیت هم بخواهیم محل نزاع را مطرح بکنیم درست نیست به همین دلیلی که عرض کردیم.

نزاع در تعلق اوامر و نواهی به طبایع

در نتیجه به اینجا می رسیم که باید محل نزاع را این طوری تحریر کنیم بگوییم: همانطوری که