سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 277

قبول دارند لکن آن کسی که قائل به تعلّق احکام به طبایع است می گوید: وجهی ندارد که ما از این ظاهر صرف نظر کنیم. چیزی سبب نمی شود که ما رفع ید از این ظاهر بکنیم. همانطوری که مشهور در واجب مشروط، می گفتند: یک قرینه ای که ما را وادار کند که در ظاهر قضیه شرطیه تصرّف بکنیم، وجود ندارد، خلافا للشیخ، اینجا هم قائلین به تعلّق به طبایع می گویند: ما هم این ظاهر را می گیریم و چیزی که ما را ملزم بکند به این که از این ظاهر رفع ید بکنیم وجود ندارد. اما آنهایی که قائل هستند به این که تعلّق به وجود طبیعت می گیرد آنها می گویند: ما هم قبول داریم که ظاهر همین است که شما می فرمایید لکن بعضی از قرائن عقلیه وجود دارد که آن قرائن عقلیه ما را وادار می کند که کلمه وجود را اینجا از جیب خودمان درآوردیم و ضمیمه بکنیم ولو برخلاف ظاهر باشد، اما با وجود قرینه عقلیه، تصرّف در ظاهر یک معنای صحیحی است. از آنها می پرسیم که آن قرینه عقلیه چیست؟ دو تا قرینه عقلیه می توانند ذکر کنند: یکی همین حرفی که مرحوم آخوند ذکر کردند و برداشت غیر صحیحی که از این عبارت معروفه در فلسفه کردند که«الماهیه من حیث هی هی، لیست الاّ هی، لا مطلوبه و لا غیر مطلوبه» می گویند: این سدّ راه ماست. این نمی گذارد که ما بگوییم: اوامر و نواهی به ماهیات متعلّق است. این را که ما جوابش را عرض کردیم و این برداشت به نظر ما برداشت غیر صحیحی بود و ربطی به مسأله ما نحن فیه نداشت.

فرق بین نفس ماهیت و وجود ماهیت

لکن عمده چیزی که چه بسا در اذهان شما هم جا گرفته است و شاید مشکل هم باشد که کسی از ذهن خودش خارج بکند، این معناست که بالاخره مولا چه می خواهد؟ آیا اگر نماز در خارج وجود پیدا نکند، کسی ممکن است که توهّم کند که مطلوب مولا حاصل شد؟ اگر کسی در خارج حج را انجام ندهد، ممکن است کسی توهّم بکند که مطلوب خداوند حاصل شد؟ چاره ای در تحقّق مطلوب مولا جز ایجاد آن ماهیت در خارج نیست. اگر ماهیت در خارج وجود پیدا نکند«لم یتحقق غرض المولی و لم یتحقق» از نظر مولا، لذا امر هم به همین متعلّق است و نهی هم به همین متعلّق است به هر صورت و به هر کیفیت که باشد. آنچه که اساس مشکل در این مسأله است همین است که آدم فکر می کند که مولا خود ماهیت را می خواهد یا وجودش را می خواهد. تا تحقّق در خارج پیدا نکند معنا ندارد که هدف و غرض مولا تحقّق پیدا بکند.

در جواب این حرف من حالا مقدار مختصری از این توضیح را عنوان می کنم چون یک مسأله دقیقی است یک مقدار توضیح بیشترش را موکول به فردا می کنیم این را هم برای این که شما طبق آن