سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 278

فکر کنید مطرح می کنم و آن این است که ما در رابطه با تکالیف و اصولا در رابطۀ با قوانین ولو قوانین بشری باشد ولو قوانین غیر الهی باشد مثل قوانینی که در کشورها وضع می شود و جعل می شود، در رابطه با هر قانونی، دو مقام داریم که باید طبق این دو مقام دقت بکنیم: یک مقام، مقام جعل قانون است که قانون و حکم در مقام وضع و در مقام تقنین به چه چیز متعلّق است، این یک مرحله است و یک مرحله هم مرحلۀ اجرای قانون است و عمل به قانون، موافقت و مخالفت قانون است. مسألۀ موافقت و مخالفت، درست نقطۀ مقابل جعل قانون است برای این که جعل قانون، مقام اثبات قانون است اما مرحله موافقت و مخالفت، مقام سقوط قانون است منتها قانون یک وقت به موافقت ساقط می شود و یک وقت به مخالفت ساقط می شود و به تعبیر اصطلاحی اصولی خودمان: خارج، ظرف امتثال و یا عصیان قانون است اما بحث ما مربوط به امتثال و مخالفت نیست. بحث ما در یک مرحله ای قبل از مرحلۀ امتثال و مخالفت و موافقت است. می خواهیم ببینیم در این مرحله قبلی که نوبت به اجرا و عدم اجرا نرسیده است و بعد مسأله اجرا و عدم اجرائش مطرح می شود، آیا در این مرحله قبلی، متعلّق قانون عبارت از نفس طبیعت است یا این که متعلّق قانون و متعلّق حکم عبارت از وجود طبیعت است. پس درست طبق این دو مرحله دقت بکنیم و اینها را از هم تفکیک بکنیم آنوقت چه بسا روشن می شود که از ظاهر تعلّق احکام به طبایع باید صرف نظر بکنیم یا لزوم و ضرورتی برای صرف نظر ندارد؟

پرسش:

1 - جواب از قضیۀ«الماهیه من حیث هی لا مطلوبه و لا غیر مطلوبه» را بیان کنید.

2 - ارتباط مسأله رجوع قید به هیئت یا ماده را به مقام بیان کنید.

3 - نظر قائلین به طلب به طبایع را چیست؟

4 - نزاع بین شیخ(ره) و مشهور در مسأله واجب مشروط را ذکر کنید.

5 - مبنای مرحوم آخوند(ره) در ما نحن فیه چیست؟