سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 280

غرض مولاست، آنچه هدف مولا را تأمین می کند، عبارت از وجود صلاه است. صلاه تا زمانی که در خارج وجود پیدا نکند، معراجیّت تحقّق پیدا نمی کند، ناهی از فحشا و منکر وجود پیدا نکرده است و آثاری که بر صلاه مترتّب است این آثار بر وجود نماز مترتّب است و این وجود است که منشأ ترتّب آثار است. چون وجود منشأ ترتّب آثار است پس لا محاله باید طلب مولا، بعث مولا و امر و نهی مولا به همین وجود تعلّق بگیرد. این مهمترین مسأله ای است که در اذهان هم تقریبا جا گرفته و به ذهن خیلی نزدیک می آید. آیا این حرف درست است یا نه؟

منشأ بودن نفس وجود برای ترتّب آثار

اینجا ما می توانیم چند جواب بدهیم: جواب اوّلش که تقریبا جوابی نیست که بخواهیم از نظر تحقیق رویش تکیه کنیم، این است که ما در تحریر محل نزاع گفتیم: مسأله را مبتنی بر اصاله الماهیّه و اصاله الوجود نکنید که این مسأله غیر از مسألۀ اصاله الوجود و اصاله الماهیّه است و خود مرحوم آخوند از جمله کسانی هستند که تصریح به این معنا دارند که ما نحن فیه دنبالۀ مسألۀ اصاله الوجود و اصاله الماهیّه نیست، به این معنا که اگر کسی قائل به اصاله الماهیّه بشود، اینجا بگوید: اوامر و نواهی به ماهیّات متعلّق است و اگر قائل به اصاله الوجود بشود، بگوید: اوامر و نواهی به ماهیّات متعلّق است و اگر قائل به اصاله الوجود بشود، بگوید: اوامر و نواهی به وجودات متعلّق است. بنا شد که ما مسأله را مبتنی بر این مسأله نکنیم و متفرع بر این بحث قرار ندهیم. اگر بنا شد که متفرع بر این بحث قرار ندهیم، پس چرا شما می گویید: وجود منشأ اثر است؟ وجود است که اصالت و تحقق دارد؟ وجود است که موجب ترتّب خواص و آثار می شود؟ طبق مبنای اصاله الوجودی، این حرف درست است، امّا آنهائی که برای ماهیّت اصالت قائل هستند، این حرف را قبول ندارند که وجود منشأ اثر باشد، وجود اصالت داشته باشد، آنها نقطۀ مقابل را در رابطۀ با ماهیّت مطرح می کنند.

پس اوّلا این بیان و این طرز فکر کردن، موجب این می شود که مسأله را بر اصاله الماهیّه و اصالت الوجود قرار بدهیم، در حالی که ما این معنا را نهی کردیم و با این که یکی از احتمالات در تحریر محل نزاع همین معنا بود، لکن مبعّداتی، ادّله ای برخلاف ذکر کردیم و نتیجه گرفتیم که مسأله ربطی به آن مسأله ندارد. لذا این طوری نباید مطلب را مطرح کرد.

مطلوب بودن واقعیت وجود طبیعت

امّا جواب حقیقی از این شبهه که در حقیقت به دو چیز برمی گردد: یک جهت عبارت از این است، شما که می گویید که وجود الطبیعه متعلّق طلب، متعلّق بعث است، نسبت حکم به موضوع و