سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 284

است، پای طبیعت مطرح است.

مشابهت قضیۀ«الماهیه موجوده» با«الماهیه مطلوبه»

وقتی پای طبیعت مطرح شد، همانطوری که شما قضیّۀ«الماهیّه موجوده» را تشکیل می دهید در عرض همان، قضیّۀ«الماهیّه مطلوبه» را تشکیل می دهیم. در قضیّۀ«الماهیّه موجوده» معروض و عرض چیست؟ موصوف و صفت چیست؟ ماهیّت، موضوع است و موجوده محمول است. در قضیّۀ«الماهیّه مطلوبه» هم عین قضیۀ«الماهیّه موجوده» همین برنامه را مشی می کنیم. چطور در آنجا کسی توهّم نمی کند که موجوده معروضش خود ماهیّت نیست، یا غیر از ماهیّت اتّصاف به وجود پیدا می کند، یا معروض وجود عبارت از ماهیّت است منتها نیاز به علّت موجده و علّت مرجّحه دارد، اینجا هم در مسألۀ«الماهیّه مطلوبه» عین همین معنا را پیاده می کنیم، منتها اینجا هم نیاز دارد به این که یک مولایی باشد، یک آمری باشد، طلب را متعلّق به ماهیّت بکند، بعد هم ما قضیّۀ «الماهیّه مطلوبه» را ترتیب بدهیم. چه فرق می کند بین قضیۀ«الماهیّه موجوده و الماهیّه مطلوبه؟» همانطوری که در رابطۀ با آن حمل اوّلی ذاتی، ما طرفین متناقضین را در هر دو نفی می کردیم می گفتیم: «ماهیّه الانسان من حیث هی هی لا موجوده، لا معدومه» از آن طرف هم می گفتیم: «لا مطلوبه، لا غیر مطلوبه»، در مقام ذاتیّات امّا از نظر مقام حمل اوّلی ذاتی که گذشتیم و قضیّۀ«الماهیّه موجوده» را دیدیم درست است، نه به معنای این که وجود جزء ماهیّت است، نه به معنای این که وجود تمام الماهیّه است، «بل بمعنی کون الماهیّه معروضه للوجود و موضوعا للوجود.» همانطوری که در این طرف، قضیّۀ«الماهیّه موجوده» را ترتیب می دهیم و این را یک مسألۀ صحیح و کاملا تامّ می دانیم، قضیّۀ«الماهیّه مطلوبه» هم همینطور است. پس در آن طرف هردو متناقضینش در ردیف واحد سلب می شود، در این طرف هم، هردو مثل هم به صورت قضیّۀ حملیّه ای که موضوعش تقدّم بر محمول دارد، هم«الماهیّه مطلوبه» را می توانیم ترتیب بدهیم و هم«الماهیّه موجوده» را بدون این که بین این دو کمترین فرقی وجود داشته باشد.

(سؤال... و پاسخ استاد): اصلا ما کاری به عوارض مشخّصه نداریم. وقتی به حمل شایع می گویید: «الماهیّه موجوده» درست است یا نه؟ کاری هم به عوارض شخصیّه اش ندارید. البتّه اگر ماهیّت بخواهد وجود پیدا بکند، همراهش عوارض شخصیّه هست، امّا شما در مقام حکایت که جملۀ خبریّه برای حکایت است، حکایت از آن عوارض نمی خواهید بکنید، فقط از وجود الماهیّه حکایت می کنید. قضیۀ حملیّۀ خبریّۀ، «الماهیّه موجوده»، حاکی از این معناست که این ماهیّت وجود