سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 285

پیدا کرده، بیشتر از این شما نمی خواهید خبر بدهید، کما این که سابقا هم ذکر کردیم، یک وقت کسی به نام زید، منزل انسان می آید، انسان در مقام حکایت مجبور نیست که جمیع واقعیّات را با همۀ خصوصیّاتش حکایت کند، نمی خواهد به آن طرف بفهماند که زید آمده منزل ما. می گوید: «جائنی رجل». آیا این که می گوید: «جائنی رجل» دروغ است، برای این که آن رجل در خارج متخصّص به خصوصیّت زیدیّه بوده؟ او که نمی خواهد آن خصوصیّتش را در مقام حکایت و خبر بیان کند. آن مقداری که غرضش به آن متعلّق شده، این است که یک رجلی سراغ این آمده، امّا این رجل کیست؟ دیگر غرضش به این تعلّق نگرفته که خصوصیّات این رجل را بیان کند، در حالی که به حسب واقع نمی شود رجلی که غیر متخصّص به خصوصیّات خاصّه باشد، سراغ این آمده باشد. قضیّۀ«الماهیّه موجوده» هم همین است، ما چه کار به مشخّصات و عوارض مشخّصه داریم؟ این قضیّۀ حملیّه در محدودۀ خودش حکایت می کند از وجود ماهیّت، فی مقابل عدم الماهیّه. این درست است یا نه؟ بله.

قضیۀ«الماهیّه مطلوبه» با این چه فرقی می تواند داشته باشد؟ چطور«الماهیّه موجوده»، ماهیّت معروض وجود است، امّا«الماهیّه مطلوبه» دیگر نمی شود ماهیّت معروض برای طلب باشد؟ این دو در ردیف هم هستند. در مقام حمل اوّلی، هر دو منفی هستند و در مقام واقعیّت ثابت هستند، هم «الماهیّه موجوده» درست است و هم«الماهیه مطلوبه».

در نتیجه خلاصۀ این بحث دو مطلب شد: یکی این که محل نزاع این است که آیا اوامر و نواهی به خود طبایع متعلّق است یا به افراد؟ که مقصود از افراد وجودات فقط است نه آن عوارض مشخّص است که بدیهی البطلان است، لذا حرف در این است که امر و نهی به طبیعت متعلّق است یا به وجود؟ این اوّلا. مطلب دوّم این بود که با این مراحلی که ما طی کردیم و این اشکالاتی که به آن طرف کردیم، راهی غیر از این نبود که قائل بشویم به این که اوامر و نواهی به نفس طبایع تعلّق می گیرد و همانطوری که«الطبیعه و الماهیه موجوده» همانطور هم«الطبیعه و الماهیّه مطلوبه».

پرسش:

1 - آیا قرینۀ عقلیه ای برخلاف تعلّق طلب به طبایع وجود دارد؟ توضیح دهید.

2 - آیا اوامر و نواهی به افراد وجودات متعلق است یا به طبایع؟

3 - حمل اولی و حمل شایع صناعی را در مقام توضیح دهید.

4 - مشابهت قضیۀ«الماهیه موجوده» با«الماهیه مطلوبه» در چیست؟