سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 31

غیری متعلق به عبادت اقتضای فساد می کند یا اقتضای فساد نمی کند؟ این یک امر چهارمی است و از محل نزاع بیرون است ولو این که این را به عنوان ثمره مطرح می کنیم اما آنچه که قائل به اقتضا ادعا دارد، فقط«کون ضد الخاص منهی عنه» است. اما این که حالا اگر عبادت هم شد، «یکون باطلا ام غیر باطل» آن یک مطلب دیگری است که به عنوان امر چهارم مترتب بر محل بحث مطرح می شود و الا در اصل محل بحث هیچگونه نقشی ندارد.

خلاصۀ بحث اقتضا

پس قائل به اقتضا سه مطلب را باید ثابت کند: اولین مطلب که مهمترین مطلب برای این قول است، مسألۀ مقدمیت است، صغری مقدمیت آیا در مسألۀ تضاد که متضادان احکام و خصوصیات و ویژگی هایی دارند، یکی از خصوصیات تضاد این هست که«وجود احد الضدین متوقف علی عدم ضد الآخر» که عدم ضد الآخر مقدمیت داشته باشد و معنای مقدمیت یعنی در رتبۀ متقدمه ولو من حیث رتبه در سایر مقدمات تحقق داشته باشد، شما که می گویید: نصب سلم مقدمۀ«کون علی السطح» است نه فقط به معنای این است که با نبود«نصب سلم کون علی السطح» نشاید، اصلا رتبۀ نصب سلم مقدم بر رتبۀ«کون علی السطح» است. عنوان مقدمیت، معنایش تقدم مقدمه است بر ذی المقدمه ولو تقدم در رتبه. لذا شما بین علت و معلول که عنوان مقدمیت و ذی المقدمیت قائلید با این که علت و معلول تقارن در وجود دارند و از نظر وجود هیچگونه انفکاکی بینشان نیست، مع ذلک می گویید: «رتبه العله متقدمه علی رتبه المعلول» آیا این مقدمیت در مسألۀ ضدین به طور کلی یک مسأله ای است دارای واقعیت یا خالی از واقعیت؟ اینجا روی هم رفته سه قول وجود دارد و مرحوم آخوند در کفایه از جمله کسانی هستند که مسألۀ مقدمیت را شدیدا انکار کردند و بیانی برای این مطلب دارند که صدر و ذیلش به سه مطلب برمی گردد. دقت کنید ببینیم تمام هست یا نه؟

پرسش:

1 - اشکال عدم تناسب مجاز در معنای اقتضا را تقریب کنید.

2 - جواب قائلین به اقتضا از اشکال فوق و کلام استاد را بیان نمایید.

3 - اعم بودن مفهوم ضد در عنوان مسأله را توضیح دهید.

4 - چرا بنابر قول به ملازمه حکم به بطلان«صلاه مکان الازاله» مشکل است؟