سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 317

تطبیقش بر این مایعین جاهل هستید. پس در حقیقت؛ قضیۀ معلومۀ شما«وجود الخمر فی البین» است و قضیۀ مجهوله شما تطبیق الخمر بر این انائین است. آیا اناء طرف راست خمر است، یا اناء طرف چپ خمر است؟ پس در علم اجمالی، علم اجمالی شما به مبهم متعلق نشده است، آنجا هم تشخص علم به معلوم است، منتها دایرۀ معلومتان محدود است.

در حقیقت؛ در علم تفصیلی، شما دو علم دارید، اما در علم اجمالی، یک علم دارید، اما دیگر در متعلق و در طرف اضافه آن علمی که دارید، هیچ ابهامی وجود ندارد، اما در باب اراده تکوینیه شما چطور می توانید تصور کنید که بگویید: من اراده کردم، اما مرادم نمی دانم این است یا آن؟! تصادفا در واجبات تخییریه هم با کلمۀ«او» معمولا تعبیر می شود، این است یا آن، که این یا آن در ارادۀ تکوینیه که فعلا محل بحث ماست، شما می توانید تصور کنید، بگویید: من اراده دارم، تشخّص اراده ام به مراد است، لکن مرادم معلوم نیست که این است یا آن است؟ این امر محال است، این امر مستحیل است.

اگر در ارادۀ تکوینیه شما این معنا را پذیرفتید، ارادۀ تشریعیه هم در این قبیل و امثال این قبیل از مسائل، همان حکم ارادۀ تکوینیه را دارد.

در نتیجه روی این شبهه، واجب تخییری«یکون محالا»، برای اینکه لازمه اش این است که اراده تحقق پیدا کند، لکن مراد مشخص نداشته باشد، در حالی که تشخّص اراده به تشخص مراد خواهد بود و مسألۀ علم اجمالی را هم کسی خیال نکند که مثل ما نحن فیه است. این یک شبهۀ قوی محکمی است در باب واجب تخییری تا ببینیم که چطوری باید از این شبهه جواب داده شود.

پرسش:

1 - اشکال استاد به تفصیل مرحوم آخوند(ره) را بیان کنید.

2 - جریان استحاله در واجب تخییری را توضیح دهید.

3 - خصوصیت امور ذات الاضافه و فرق بین ارادۀ تکوینیه و تشریعیه را بیان کنید.

4 - با توجه به استحالۀ تعلق اراده به مبهم، کیفیت تعلق علم اجمالی به اشیاء را بیان کنید.