سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 325

درس چهارصد و هشتاد و چهارم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

شبهه تخییر بین اقل و اکثر

در یک نوع از واجب تخییری که تخییر بین اقل و اکثر باشد، این شبهه وجود دارد که آیا تخییر بین اقل و اکثر، یک امر ممکنی است و در مقام ثبوت امکان دارد یا این که تخییر بین اقل و اکثر امر ممتنع و مستحیلی است؟ «لقائل ان یقول: بالاستحاله» که بین اقل و اکثر نمی شود تخییری در کار باشد، «من دون فرق»، چون اقل و اکثر دو صنف دارد: یک صنفش اقل و اکثر تدریجی است، به این معنا که اکثر تدریجا تحقق پیدا می کند، و به عبارت دیگر: اول اقل تحقق پیدا می کند و بعد از اقل، اکثر وجود پیدا می کند، مثل تسبیحات اربعه، که اگر بخواهد اکثر که عبارت از سه مرتبه است، تحقق پیدا کند، کیفیتش این است که اول اقل تحقق پیدا می کند، یکی تحقق پیدا می کند، بعد دومی و سومی اکثر محقق می شود. این را اقل و اکثر تدریجی می گویند.

اما صنف دوم، اقل و اکثر دفعی به این کیفیت است که اگر اکثر بخواهد تحقق پیدا کند، خودش دفعتا وجود پیدا می کند، مثل این که فرض کنید که انسان یک خطی را بخواهد ترسیم کند، که خود