سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 340

ندارد. ممکن است یک مکلف به علت مخالفت، استحقاق عقوبت داشته باشد و مکلف دیگر به عنوان موافقت، استحقاق مثوبت داشته باشد با اینکه خطاب هم واحد است و یک«اقیموا الصلوه» بیشتر نیست اما همین«اقیموا الصلوه» تکالیف مستقله و متعددی را«علی حسب تعدد المکلفین» بیان می کند. البته اینجا(به صورت جملۀ معترضه) اشتباه نشود که آن بحثی را که سابق مطرح می کردیم که خطابات عامه، به خطابات شخصیه انحلال پیدا نمی کند، غیر از این بحث است. بحث گذشته این بود که خطابات عامّه، انحلال به خطابات متعدّده پیدا نمی کند، اما نه اینکه خطابات عامه، متضمن تکالیف عامه نیست. در عین اینکه در مرحلۀ خطاب، انحلال وجود ندارد لکن تعدّد به حسب تکلیف مطرح است. هیچ کسی نمی تواند در این معنا تردیدی داشته باشد که«اقیموا الصلوه» برای هر مسلمانی بلکه اعم از مسلمان و غیر مسلمان، یک تکلیفی را ثابت کرده و به وجود آورده بدون اینکه انحلالی در خطابش وجود داشته باشد. پس این بحث، غیر از آن بحث گذشته است. در «اقیموا الصلوه» هیچ تردیدی نیست، تکالیف«علی حسب تعدد المکلفین» متعدّد است و هر مکلفی هم در راه استحقاق عقوبت و استحقاق مثوبت، خودش راه مستقلی دارد و به دیگر مکلفین هیچ گونه ارتباطی از این جهت ندارد.

خصوصیت واجبات کفائیه

اما در واجبات کفائیه، مسأله به این صورت نیست. اولا: واجبات کفائیه به این صورت است که اگر یک مکلفی به انجام مأموربه سبقت گرفت، این تکلیف از عهدۀ دیگران ساقط می شود و دیگران در این رابطه وظیفه ندارند، کما اینکه اگر در آن واحد، در آنجاهایی که قابل تعدّد باشد، همه انجام دادند، همه ثواب می برند، چون واجب کفائی دو قسم است: بعضی از واجبات کفائیه قابل تعدّد نیست، مثل اینکه یک میتی را بخواهند دفن بکنند. نمی شود دفن المیت متعددا واقع بشود، یک عمل است، یک فعل است. اما بعضی از واجبات کفائیه قابل تعدّد است مثل صلاه بر میت. صلاه بر میت امکان تعدد دارد به طوری که در آن واحد ممکن است هزارها نفر این صلاه بر میت را انجام بدهند.

البته همین جا یک مسألۀ فرعی در ذهنم آمد که به آن اشاره کنم که در این نوع واجبات کفاییۀ قابل تعدد وجود دارد و آن این است که مثلا اگر امامی ایستاده بر این میت، نماز میت می خواند، این جا نماز میت هم واجب است، حالا اگر همه بخواهند قصد وجوب بکنند، آیا می توانند قصد وجوب بکنند یا نه؟ یا اگر مأمومین می دانند که نمازشان ولو یک لحظه بعد از نماز امام تمام می شود، مأمومین دیگر نمی توانند نیت وجوب داشته باشند. اگر همۀ آنها در آن واحد، نه از نظر شروع، بلکه