سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 343

سازگار است اما متقوم به تمامی افراد نیست، بلکه حتی با یک فرد و یک مصداق از طبیعت هم سازگار است که از این تعبیر به صرف الوجود طبیعت می کنند.

آخرین احتمال در رابطۀ با واجب کفائی این است که بگوییم: از نظر مکلّف با واجبات عینیه هیچ فرقی نمی کند، این هم مثل«اقیموا الصلاه» است. دفن المیت با«اقیموا الصلاه» از نظر مکلّف، یکسان است؛ یعنی همانطوری که در«اقیموا الصلوه» تکلیف، متوجه به عموم مکلفین است و به کل واحد من المکلفین است، در باب دفن المیت هم همینطور است. پس چه فرقی بین اینها هست؟ اگر هر دو مکلفش، عبارت از«جمیع المکلفین و کل واحد من المکلفین» باشد، پس«ما الفرق بینهما»؟ این قائل می گوید: فرقش را باید به مکلف به برگردانیم. در دایرۀ مکلّف، بین واجب کفائی و عینی جستجوی فرق نکنیم، بلکه به مکلف به برگردانیم به این کیفیت که بگوییم: فرق«اقیموا الصلوه و إدفنوا المیت»، در این جهت است که در باب نماز به عنوان مکلف به، قید مباشرت دخالت دارد، مثل اینکه می گوید: «اقیموا کل واحد منکم الصلاه مباشره» باید بالمباشره هر کدام از شما نماز را در خارج اقامه کنید و انجام بدهید. اما در واجبات کفائیه، این قید مباشرط دخالت در مأموربه و در مکلف به ندارد. بلکه آنچه محصّل غرض مولاست مثل باب نماز، حصول الصلاه بالمباشره نیست، آنکه در باب دفن المیت، محصّل غرض مولاست و مقصود مولاست، این حصول دفن المیت، چه این دفن المیت، بالمباشره باشد یا بغیر مباشره باشد، فرق نمی کند. نظر مولا این است که این میت مسلمان چون محترم است باید دفن بشود«اما بالمباشره من کل واحد من المکلفین» این دیگر ضرورتی ندارد. پس احتمالات متعددی در واجب کفائی وجود دارد که عنوان آن را عرض کردیم.

باید این عناوین را هم توضیح بدهیم ان شاء الله و هم بررسی کنیم که کدام یک از اینها قابل قبول است و کدامیک را نمی توانیم بپذیریم و اشکالاتی که بر دیگر احتمالات وارد است، آنها را بررسی بکنیم.

پرسش:

1 - خصوصیت واجبات کفائیه را بیان کنید.

2 - کیفیت تعدد ثواب و عقاب در واجبات کفائیه به چه صورت است؟

3 - حقیقت واجب کفائی چیست؟

4 - احتمالات مطرح شده در واجبات کفائیه را بیان کنید.