سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 350

دخالت دارد. «اقیموا الصلاه»؛ یعنی تمام مکلفین! بر شما لازم است که بالمباشره نمازهای یومیه را انجام بدهید. اما در«إدفنوا المیت المسلم» ولو اینکه خطاب به همه است، ولو اینکه مکلّف«کل واحد من افراد المکلفین» است، اما در عین حال در رابطۀ با دفن که مأموربه است، قید مباشرت دخالت ندارد؛ یعنی دفن المیت باید تحقق پیدا بکند ولو بدون مباشرت شما و بدون تصدی شما باشد.

این قول اخیر، یک مؤیدی برای خودشان ذکر کرده اند که البته آن مؤیّدشان هم محل تأمل است.

مؤیّدشان این است گفته اند: کثیری از بزرگان چنین نظر داده اند که اگر در یک موردی، امر دایر شد بین واجب عینی و واجب کفائی به این معنا که ما فهمیدیم که یک شیئی واجب است، اصل وجوبش را احراز کردیم لکن در عینیت و کفایت آن محل تردید و شک بود، کثیری از علما گفته اند: شما حمل بر واجب کفائی بکنید. گفته اند: این هیچ وجهی ندارد جز این حرفی که ما می زنیم. چرا حمل بر واجب کفائی بکنیم؟ گفته اند: علتش این است، برای اینکه در واجب عینی، قید مباشرت مدخلیت دارد و در واجب کفائی، قید مباشرت مدخلیت ندارد و وقتی که شما بین عینیّت و کفائیّت شک می کنید، کأنّ مقتضای اصالت اطلاق این است که حمل بر کفائیت بشود، برای اینکه عینیّت همراه با قید مباشرت است، اما چون در کفائیت، قید مباشرت نیست، لذا مقتضای اصاله الاطلاق این است که حمل بر کفائیت بشود.

منتها این مؤیّد درست نیست، برای اینکه مرحوم آخوند در یک چنین بحثی که قبلا هم گذراندیم، درست نقطۀ مقابل را ذکر می کنند؛ یعنی می فرمایند: مقتضای اصاله الاطلاق، حمل بر عینیّت است، برای اینکه در عینیّت، اطلاق وجود دارد و در کفائیت، تقیید وجود دارد. اطلاقی که در عینیت وجود دارد، این است که شما باید نماز ظهر را بخوانید چه اینکه دیگری بخواند یا دیگری نخواند. پس در رابطۀ با واجب عینی، مسألۀ اطلاق مطرح است اما در باب واجب کفائی، در چه صورت بر شما دفن میت واجب است؟ در صورتی که دیگران تصدّی نکرده باشند اما اگر دیگران قبلا تصدّی کرده اند و میت را دفن کرده اند، دیگر«لا یجب علیکم دفن المیت». لذا مرحوم آخوند نقطۀ مقابل این معنا را ذکر می کنند. لکن ما این حرف مرحوم آخوند را در آنجا مورد مناقشه قرار دادیم و گفتیم: نمی شود عینیّت واجب را از راه اصاله الاطلاق، استفاده کرد. لذا فعلا کاری به این مؤیّدشان نباید در اینجا داشته باشیم.

در نتیجه ما با دو احتمال در باب واجب کفائی مواجه هستیم: یکی مسألۀ صرف الوجود مرحوم محقق نائینی و دیگر اینکه اختلاف واجب عینی و کفائی را اصلا در رابطۀ با مکلّف جستجو نکنیم،