سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 353

وجودات سازگار است، معنای«صرف الوجود» یک چنین چیزی است. ایشان این طور در تصویر واجب کفایی ذکر فرمودند. احتمال دیگر این بود که ما اختلاف بین واجب عینی و واجب کفایی را در رابطۀ با مکلف جستجو نکنیم. بلکه در رابطۀ با مکلف به جستجو کنیم، به این کیفیت که قید مباشرت هم در واجب عینی علاوۀ بر مأموربه دخالت دارد. اما در واجب کفایی فقط مأموربه، مأمور به است. بدون این که قید مباشرت در آن نقش داشته باشد.

تحقیق در این مسأله این است که اصولا آیا باید همۀ اقسام واجب کفایی را یکنواخت حل کنیم؟ و در مقام تصویر واجب کفایی همۀ اقسام واجب کفایی به یک کیفیت تصویر شوند؟ آیا دلیلی بر این معنی قائم شده است؟ اجماع و غیر اجماعی در این مسأله وجود دارد که واجبات کفائیه در تمامی اقسامش به یک نوع است و به یک تصویر باید تصویر شود، آیا دلیلی بر این معنی قائم است؟ یا این که ممکن است واجب کفایی اقسامی داشته باشد و این اقسام از نظر تصویر واجب کفایی مختلف باشند. یعنی در بعضی از اقسامش به یک صورت خاصی باید حل شود و در بعضی دیگرش به یک صورت دیگر حل شود.

ابتدائا این معنی به ذهن انسان بعید می آید. روی همین که از اولی که انسان معالم را خوانده است تا به حال، یا با کتب فقهیه سروکار داشته است، در ذهنش این معنی بوده است که واجبات کفائیه در جمیع موارد و اقسامش به یک تصویر و به یک نحو متصور است. اما دلیلی بر این معنی قائم نشده است، بلکه باید اقسام واجب کفایی را در نظر بگیریم. ممکن است این اقسام در رابطۀ با اصل تصویر واجب کفایی مختلف باشند و اتفاقا مقتضای تحقیق هم همین است. وقتی که انسان بررسی می کند و اقسام واجبات کفائیه را می بیند؛ البته ممکن است که بعضی از این اقسام مثال خارجی هم نداشته باشد، گرچه کثیرشان مثال دارند، اما برای بعضی از آنها مثال فقهی هم نتوانیم پیدا کنیم.

لکن در مقام تصویر چنین قسمی تصور می شود و اگر تصور شد واجب کفایی را در رابطۀ با آن قسم باید ببینیم حقیقتش چیست و چگونه امکان دارد تصحیح شود به نحوی که اشکال و ایرادی به آن توجه پیدا نکند؟ در مقام اقسام واجب کفایی که چند نوع واجب کفایی داریم و یا می توانیم داشته باشیم ولو این که بعضی از آنها مثال خارجی و مثال فقهی نداشته باشد. ظاهر این است که ما سه گونه واجب کفایی داریم، و یا ممکن است داشته باشیم.

قسم اول از اقسام ثلاثۀ واجب کفایی

یک قسم این است که در واجب کفایی مسأله به این صورت است که درست است که طبیعت