سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 363

یتحقق» اما در واجب کفائی قیدی وجود دارد و آن این است که وجوب مقید به عدم صدور از غیر است. اما اگر این واجب از غیر صادر شد، دیگر«لا یکون واجبا، لا یکون متصفا بالوجوب». یک اطلاقی در واجب عینی هست و در مقابل یک تقییدی در واجب کفایی که از حرفهای گذشتۀ مرحوم آخوند چنین معنایی استفاده می شود. ولو این که آن نتیجه ای را که ایشان از این اطلاق و تقیید در سابق می خواستند استفاده کنند و آن نتیجه این بود که در دوران بین عینیت و کفائیت ایشان حمل بر عینیت می کردند، به مقتضای همین اطلاق. اینجا مناقشه کردیم و این نتیجه را نپذیرفتیم، اما اصل مطلب را«لقائل» این که بپذیریم و چندان مناقشه ای هم بر اصل حرف وارد نیست. اما آن راه واجب تخییری اولی از این راه است. این هم قسم دوم واجب کفایی که حالا این دو قسمی که خواندیم از نظر حل واجب کفایی کیفیتشان یک نواخت بود، هر دو از یکی از این دو طریقی که ذکر کردیم قابل حل است.

اعتبار غرض مولی در تصویر واجب کفائی

قسم سومی در تصویر واجب کفایی امکان دارد و خصوصیت آن این است که اولا طبیعت مأموربها از نظر مصادیق امکان تعدد دارد. مثل مسأله دفن میت و قتل نیست که امکان تعدد نداشته باشد. و ثانیا آن چیزی که محصل غرض مولی است مثل صلاه بر میت نیست که وجود واحد محصل غرض مولی باشد. بلکه آن چیزی که محصل غرض مولی است«صرف وجود طبیعه المأمور بها» است. «صرف الوجود مکلف به» مؤثر در حصول غرض مولی است.

به این کیفیت که اگر مکلف به در ضمن یک فرد تحقق پیدا کرد، همان محصل غرض مولی است.

اگر مکلف به در ضمن ده فرد تحقق پیدا کرد همۀ این ده فرد مؤثر در حصول غرض مولی است و اگر در یک موردی طبیعت در ضمن جمیع افرادش فرضا تحقق پیدا کرد. همۀ افراد در حصول غرض مولی نقش دارند. فرد واحد و وجود واحد مطرح نیست. آن که«یتقوم به غرض المولی و یؤثر فی حصول هدف المولی صرف الوجود طبیعت مأموربه» است. صرف الوجود هم سه مصداق دارد:

یک مصداقش وجود واحد است، یک مصداقش وجودات متعدده است، یک مصداقش هم جمیع الافراد و جمیع الوجودات است که اگر صد فرد هم تحقق پیدا کرد، همین صد فرد در حصول غرض مولی نقش دارند. اگر چنین چیزی پیدا کردیم یا پیدا نکردیم، در مقام تصویر در واجب کفایی نمی توانیم اصل تصویرش را انکار کنیم. یعنی اگر یک واجبی این طور شد ما باید اسمش را چه بگذاریم؟ اگر فرضا یک واجب این طوری پیدا کردیم آیا غیر از مسأله واجب کفایی می توانیم عنوان