سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 364

دیگری بدهیم؟ خوب بلا اشکال عنوانش عنوان واجب کفایی خواهد بود.

اگر عنوانش عنوان واجب کفایی باشد در مقام تصویر واجب کفایی در این قسم سوم می توانیم راه حل مرحوم محقق نائینی(ره) را پیاده کنیم و بگوییم: اینجا مانعی ندارد. همان گونه که مکلف به عبارت از«صرف الوجود» است، طبیعت مأموربه است، مکلف هم عبارت از«صرف الوجود» مکلف است. یعنی اگر یک مکلف به یک فرد قیام کرد، «صرف الوجود» هر دو حاصل شده است. هم «صرف الوجود طبیعت مأموربها» و هم«صرف الوجود مکلف» و اگر صد فرد از مکلف به صد وجود از این طبیعت اقدام کردند باز هم درست است. هم صرف الوجود مأموربها حاصل شده است.

و هم صرف الوجود مکلف تحقق پیدا کرده است، و حتی اگر جمیع آحاد مکلفین قیام کنند، هرکدام به یک فردی از افراد طبیعت مأموربها که در حقیقت فرض کنیم که همۀ افراد طبیعت مأموربها به دست همۀ افراد مکلفین تحقق پیدا کرده است. مثلا هر فردی از طبیعت به دست یک فردی از آحاد مکلفین تحقق پیدا کند باز هم مانعی ندارد. لذا این راه مرحوم محقق نائینی(ره) را تنها در این قسم سوم از این واجب کفایی می توانیم تصویر کنیم که در هر دو طرف مسأله صرف الوجود مطرح باشد.

لکن آیا در شریعت مثالی هم می شود برای آن پیدا کرد یا خیر؟ آن دیگر یک بحث دیگری است و ضرورتی هم ندارد که مثالی برای این در شریعت پیدا کنیم.

خلاصۀ بحث در واجب کفائی

پس خلاصۀ بحث در واجب کفایی این شد که دو قسم اول واجب کفایی دو راه حل دارد و بهترین این دو راه همان نحوۀ تحلیل در واجب تخییری است که شبیه آن را در رابطۀ با مکلف پیاده می کنیم، اما قسم سوم واجب کفائی همان بیان مرحوم محقق نائینی(ره) راه حل و تصویر واجب کفائی خواهد بود. البته در درس قبل هم اشاره کردم که در ابتدا به ذهن انسان بعید می آید که در واجب کفائی انسان از نظر تصویر به حسب اقسام راه های مختلفی را ذکر کند، در ذهن انسان این معناست که نحوۀ تصویر واجبات کفائیه در همۀ اقسام یکنواخت است. اما دلیلی بر این مسأله قائم نشده است، نه اجماعی و نه دلیل دیگری که حتما باید همۀ واجبات کفائیه کیفیت حلشان و کیفیت تحلیلشان یک نواخت باشد. بلکه دو تا از آنها به آن صورت است و یکی هم به این صورت.

و اگر باز هم بر کسی این معنی سنگین بیاید در جوابش می گوییم: آن واجبات کفائیه ای که داریم و به مثالش در فقه برخورد کردیم، حل آنها یکنواخت است. اما یک قسم سومی هم در واجب کفائی تصویر می شود که شاید مورد و مثال نداشته باشد، آن یک راه حل دیگری دارد، آن ربطی به این