سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 367

واجب موقت و موسع

درس چهارصد و نودم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

تقسیم واجب به موقت و غیر موقت

آخرین تقسیمی که برای واجب ذکر شده این تقسیم است: «الواجب امّا غیر موقت و امّا موقت».

و در موقت هم اما موسّع و اما مضیّق. در توضیح این مطلب عرض کردیم که بلا اشکال هر واجبی در زمان تحقق پیدا می کند و نمی تواند خالی از ظرف زمانی باشد. برای این که واجب، فعل مکلف است و فعل مکلف از شئون خود مکلف است و به تبع خود مکلف، همان طوری که مکلف خالی از ظرف زمانی نیست، شؤون مکلف و فعل مکلّف هم همین طور است. منتهی در رابطۀ با تعلق تکلیف و یا بالاتر در رابطۀ با تأثیر در حصول غرض مولا و ترتب آثاری که بر واجب مترتب می شود و آن نتایج و مصالحی که در واجب وجود دارد، یک وقت این است که زمان«بما هو زمان» هیچ گونه نقشی در این معنا ندارد، به طوری که اگر عمل امکان داشت که خالی از ظرف زمانی باشد و در یک وعایی بدون زمان تحقق پیدا کند، باز همان غرض مولا حاصل می شد. همان آثار و فوائد بر واجب مترتب می شد.