سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 376

به واقع شده است. در«صل فی الوقت» هم همین تقیید و قیدیّت وجود دارد. یک بحث در واجب موقت این است که آیا اگر مأموربه در وقت واقع نشود؛ حالا یا عامدا یا ناسیا و امثال ذلک در وقت واقع نشد، آیا این دلیلی که دلالت بر اصل این تکلیف و این واجب موقت می کند، دلالت بر این معنا دارد که اگر مأمور به در وقت واقع نشد در خارج وقت باید تحقق پیدا کند. به تعبیر مشهور آیا دلیلی که دلالت بر اداء می کند آیا این دلیل خودش فی نفسه دلالت بر این معنا دارد که اگر این واجب بصورت ادائی انجام نشد باید به صورت قضا انجام گیرد.

پس بحث روی خود دلیلی است که بر اصل تکلیف و بر اصل واجب موقت دلالت می کند، یعنی وقتی که خداوند می فرماید: مثلا صلاه ظهرین باید از زوال شمس تا غروب شمس واقع شود، حالا اگر واقع نشد، این مأموربه یا عامدا یا غیر عامد ترک شد، آیا نفس همین دلیل«صلّ فی الوقت الکذایی» می تواند دلالت بر این معنا داشته باشد که اگر در وقت واقع نشد این در خارج وقت باید انجام گیرد و باز به عبارت اصطلاحی دیگر، آیا این دلیل بر تکلیف، دلالت بر تعدد مطلوب می کند، می خواهد بگوید مولا دو مطلوب دارد: یک مطلوب عبارت از اصل صلاه است، یک مطلوب عبارت است از«ایقاع الصلاه فی الوقت المخصوص فی الزّمان المخصوص» که اگر مطلوب مولا، مطلوب دوم مولا تحقق پیدا نکرد، آن مطلوب اول به قوت خودش باقی است. اصل صلاه و«ماهیه الصلاه مع قطع النظر عن الوقت». به عنوان مطلوب اول و اصل مطلوب این به قوت خودش باقی باشد. آیا چنین چیزی هست یا نه؟

عدم دلالت دلیل اداء بر قضاء«ما فات»

جوابش این است که ما از دلیلی که دلالت بر وجوب واجب موقت می کند یک وقت دلیل دیگری در کار است. «اقض ما فات کما فات» در کار است ما آنها را بحث نداریم، بحث روی همین دلیلی است که دلالت بر اصل وجوب واجب موقت کرده، و این که آیا این دلیل خودش دلالت دارد بر اینکه «اذا اخلّ بالوقت» باید در خارج وقت این واجب انجام بگیرد، جوابش این است که نه، به چه دلیل؟ به دلیل این که این قید وقت با سایر قیود چه فرق می کند؟ اگر مولا گفت«صلّ مع الطهاره» آیا از این «صل مع الطهاره» می توانید استفاده کنید فی نفسه که اگر طهارتی نداشت یا امکان نداشت از خود این دلیل اصل صلاه که عبارت از ذات مقید است، مطلوبیتش به قوت خودش باقی است؟ آیا می شود چنین چیزی را استفاده کرد؟ در باب مقیدات اصلا مقیّد یک شیء است، مقید دارای عنوان وحدت است مقیّد امر واحد و این که می گویند تقیّد جزء، آن جزئیت، جزئیت عقلیه است و الا مقید هیچ