سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 379

بگوید که تمام مأموربه، عبارت از ماهیت صلاه و طبیعت صلاه است.

خصوصیت سوم این است که آن دلیل مقیّد منفصل در مقام تقیید اطلاق نداشته باشد، و الاّ اگر دلیل مقید اطلاق داشته باشد، مثل اینکه فرض کنیم در باب مطلق و مقیّدهای معمولی یک دلیل می گوید: «اعتق الرقبه» اطلاق هم دارد، یک دلیل می گوید: «لا تعتق الرقبه الکافره» می آییم سراغ این «لا تعتق الرقبه الکافره» اگر این«لا تعتق الرقبه الکافره» اطلاق داشته باشد، معنایش این است که مطلق رقبۀ کافره از اطلاق اعتق الرقبه بیرون است. اما اگر«لا تعتق الرقبه الکافره» اطلاق نداشت، احتمال می دادیم مثلا«لا تعتق» اختصاص به رقبه ای داشته باشد که مثلا خارجی باشد، اما اگر در کشور اسلامی باشد نه، مانعی ندارد که رقبۀ کافر هم آزاد شود، «لا تعتق» هم اطلاق ندارد، اینجا از نظر تقیید چه طوری برخورد می کنید؟ اگر«اعتق الرقبه» اطلاق دارد، «لا تعتق الرقبه الکافره» ولو این که مقیّد است، لکن در دلیل مقیّد اطلاقی وجود نداشته باشد، شما اینجا در رقبۀ کافرۀ خارجیه، یعنی خارج از کشور اسلامی، حکمش چیست؟ آن که در داخل کشور اسلامی است شما می گویید حکمش چیست؟ می گویید وقتی دلیل مقید اطلاق نداشت، ناتوان بود باید به اطلاق«اعتق الرقبه» تمسک کنیم، اما اگر دلیل مقیّد ضمن این که مقید است، اطلاق هم دارد«لا تعتق الرقبه» مطلق رقبۀ کافره را شامل می شود«سواء کان رقبه کافره، داخلیه ام خارجیه» شما اطلاق دلیل مقید را مقدم بر اطلاق دلیل مطلق قرار می دهید، برای این که دلیل مقیّد حالا هر عنوانی دارد تقدم دارد بر دلیل مطلق، هم خودش تقدم دارد و هم اطلاقش تقدم دارد.

آن وقت ایشان می فرماید که خصوصیت سومی که در اینجا وجود دارد در رابطۀ با دلیل تقیید به وقت که عبارت از دلیل منفصل است، باید فرض کنیم که این دلیل مقیّد و موقّت«ان یکون خالیا عن الاطلاق»، فقط یک ابهام و اجمالی دارد که معنای ابهام و اجمالش این است: که این مأمور به اجمالا مقید به وقت و موقت به وقت است اما به طور کلی تقیّد به وقت و توقیت به وقت را ما از این دلیل توقیت استفاده نمی کنیم. اگر یک مورد این چنین پیدا شد که واجد این سه خصوصیت شد که اولا تقیید به وقت دلیلش دلیل منفصل بود ثانیا دلیلی که دلالت بر اصل وجوب مأمور به می کرد، اطلاق داشت، ثالثا دلیلی که دلالت بر تقیید به وقت می کرد، خالی از اطلاق بود. اگر مأموربه را در وقت اتیان نکرده در خارج وقت، ایشان می گوید که آن دلیلی که دلالت بر اصل وجوب مأموربه می کند، دلالت دارد بر این که در خارج وقت هم باید اتیان بشود چرا؟ برای این که دایرۀ تقیید مبهم و مجمل است اگر دلیل مقید اطلاق می داشت، این دایرۀ تقیید خیلی حدودش روشن بود می گفت: همیشه این مأموربه مقید به وقت است همیشه این مأموربه باید با این قید باشد اما وقتی که دلیل مقید اجمال