سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 38

درس چهارصد و چهل و یکم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

عدم احد الضدین مقدمۀ وجود ضد آخر

بحث اصلی ما این بود که آیا امر به شیء، اقتضای نهی از ضد خاص یا عام را دارد یا نه؟ گفتیم قائل به اقتضا، باید سه مقدمه و سه مرحله را ثابت کند، مهمترین مرحله و اولین مرحله این است که در باب ضدین، آیا مسألۀ مقدمیت مطرح است، به این معنا که عدم احد ضدین به عنوان«عدم المانع» مقدمیت داشته باشد برای وجود ضد آخر؟ آیا این مقدمیت یک مطلبی هست که بتواند ثابت شود یا نه؟ مرحوم آخوند در مقام بیان این مطلب بودند که ثابت کنند مقدمیت که پایه و اساس قول به اقتضا است، نمی تواند واقعیت داشته باشد.

ایشان در ابتدای کلامشان، یک مطلبی را ذکر کردند که آن مطلب مورد مناقشه بود، و مناقشۀ آن هم ذکر شد. لکن در دنبال آن یک تشبیهی می کنند که می فرمایند: متضادان، مانند متناقضان هستند، همان طوری که در متناقضین، مسألۀ مقدمیت هیچ مطرح نیست، یعنی نمی توانیم بگوییم، که«عدم احد النقیضین، مقدمه لوجود النقیض الاخر» همان طوری که در متناقضین، مقدمیت عدم هرکدام