سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 380

دارد و دایرۀ تقیید را به یک صورت وسیعی بیان نمی کند اینجا مرجع ما چه می شود؟ مرجع همان «اقم الصلاه» است که دارای اطلاق است همان که دارای مقام بیان است و مقدمات حکمت در آن جریان دارد.

در نتیجه در یک مورد می توانیم به«اقم الصلاه» تمسّک کنیم که دارای این سه خصوصیت باشد که خودش یک ظهور اطلاقی غیر مقیّد به وقت اول برای آن منعقد شده باشد در مقام تقیید هم دلیل منفصل است دایرۀ تقییدش هم مجمل و مبهم است، اطلاقی در دایرۀ تقیید وجود ندارد، اینجا وقتی که ملاحظه می کنیم، می گوییم چون مجمل است دلیل تقیید نمی تواند جمیع موارد و مصادیق را شامل شود. حالا که این مأمور به را در وقت انجام نداد، در خارج وقت«اقم الصلاه» به قوت خودش باقی است. پس قدر متیقن از دلیل تقیید کجاست؟ آنجا است که کسی بخواهد مأموربه را ادائا انجام بدهد«فی وقته» انجام بدهد، اگر کسی دلش خواست با تمام خصوصیات و به تعبیر ایشان به صورت کمال مطلوب انجام دهد این نماز، نماز در وقت است. اما حالا که وقت را عمدا یا غیر عمد ترک کرد، «اقم الصلاه» چرا از بین برود؟ اقم الصلاه به قوت خودش باقی است.

جواب از استثنای در کلام مرحوم آخوند(ره)

این بیان ایشان یک بیان درستی است یعنی در چنین موردی که این سه خصوصیت مجتمع باشد می توانیم به«اقم الصّلاه» بر وجود صلاه خارج از وقت تمسک کنیم، اما این روایت اسمش استثنای منقطع گذاشته می شود، استثنای متصل نیست، اصلا از محل بحث خارج است، چرا؟ برای این که می خواهیم ببینیم آیا به دلیل امر به موقت می شود برای وجوب خارج وقت تمسک کرد؟ شما که در این مورد به دلیل امر به موقت تمسک نمی کنید به«اقم الصلاه» تمسک می کنید. بگویید«اقم الصلاه» مگر صلاتش موقت نیست، می گوییم: بله ولی تقییدش تقیید مبهم و مجمل است، تقییدی نیست که دایرۀ تقیید اطلاق داشته باشد، در حقیقت در این مورد اگر از شما سؤال کنند که دلیل شما بر وجود صلاه در خارج وقت چیست؟ شما چه جواب می دهید؟ می گویید: «اقم الصلاه» این که امر به موقت نیست. «اقم الصلاه» امر به طبیعت است، امر به ماهیت است، بله دلیل مقید منفصل دارد اما دلیل مقید که نتوانست دایرۀ تقیید را نسبت به تمام موارد طبیعت پیش بیاورد، آن دایرۀ تقیید مبهم بود، لذا چون مبهم بود او را کنار گذاشتنید، خود«اقم الصلاه» را آوردید وسط. «اقم الصلاه لیس امرا بالموقت» و بحث ما در این بود که از طریق امر به موقت، وجوب صلاه را خارج وقت استفاده کنیم، شما کی از طریق امر به موقت وجوب صلاه را خارج وقت استفاده کردید، از طریق«اقم الصلاه» یعنی امر متعلق