سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 383

باید عنایت داشته باشید که دلالت بر بقا نمی کند، دلالت بر عدم بقاء هم ندارد، یعنی این طور نیست که امر به موقت دارای مفهوم باشد، وقتی که می گوید: «یجب الصلاه فی الوقت» معنایش این باشد که «لا تجب صلاه فی الخارج الوقت» نه، امر به موقت نه در ناحیۀ اثبات نیست به خارج وقت دلالتی دارد و نه در رابطۀ با نفی در خارج وقت دلالتی دارد. پس این که تأکید داشتیم که چون مسألۀ تقیید مطرح است، معنا ندارد که ذات مقید با قطع نظر از قید هم امر دلالت بر وجوبش داشته باشد، به این معنا نیست که آن طرف قصه را می خواهیم تأکید کنیم که دلالت بر عدم دارد، نه، امر در موقت نه در ناحیۀ بقاء و نه در ناحیۀ عدم بقاء هیچکدام دلالتی ندارد.

عدم دلالت استصحاب بر اتیان واجب موقت در خارج وقت

یک راه دیگری که به عنوان یک دلیل کلی ممکن است مطرح شود، مسألۀ استصحاب است، آیا از طریق استصحاب می توانیم وجوب مثلا صلاه را در خارج وقت به دست بیاوریم؟ بگوییم: قبل از آن که غروب شمس تحقق پیدا کند نماز ظهر و عصر واجب بودند، الان که غروب شمس تحقق پیدا کرد و این نماز ظهر و عصر هم در وقت اتیان نشد، شک می کنیم که آیا وجوب برای این صلاه بنام ظهر و عصر باقی است یا باقی نیست؟ می گوییم: ما شک در بقاء وجوب نماز ظهر و عصر داریم، و یقین به حالت سابقه، «لا تنقض الیقین بالشک» حکم کند به اینکه این وجوب باقی است و بعد «خروج الوقت» هم باید نماز ظهر و عصری که اتیان نشده، باید اتیان شود، آیا از طریق استصحاب می توانیم این حرف را بزنیم و به عبارت دیگر این استصحاب جریان دارد، یا این که این استصحاب «لا یکون بجار؟»

جواب این است که نمی توانیم به این استصحاب تمسک کنیم. چرا؟ برای این که در باب استصحاب یک مسأله ای به عنوان رکنیت مطرح است که اگر آن نباشد دیگر اصلا استصحاب معنا ندارد و آن این است که در باب استصحاب قضیۀ متیقنه و قضیۀ مشکوکه باید موضوعا و محمولا متحد باشند، فقط اختلافشان به حسب زمان باشد و الا نفس قضیتین موضوعا و محمولا باید اتحاد داشته باشند. این را از کجا آوردید؟ اولا دلیل اساسی در باب استصحاب همان طوری که در جای خودش محققین ثابت کردند روایات«لا تنقض الیقین بالشک» است، روایات صحیحۀ معتبرۀ متعدده می گوید: «لا تنقض الیقین بالشک»، عمده دلیل در باب استصحاب این روایات است.

این روایات به حسب حال آن مقدارش که به ما ارتباط دارد، در آن کلمۀ یقین و کلمۀ شک ذکر شده است، یقین و شک باید به یک امر تصدیقی تعلق پیدا کند، یعنی به قضیه باید متعلق شود، یک