سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 384

امر تصوّری یعنی موضوع به تنهایی محمول به تنهایی، نه یقین می شود به آن تعلق بگیرد و نه شک می شود به آن تعلق بگیرد، حتی آنجایی که یقین می کنید به وجود زید، اینجا قضیۀ متیقنه عنوانش عنوان قضیه است، شما می گویید: «أیقنت بانّ زیدا موجود» نمی شود که متیقن انسان غیر قضیه باشد، کما این که شک هم همین طور است، شک هم باید متعلق به قضیه باشد.

فقدان قضیتین در جریان استصحاب در ما نحن فیه

لذا در باب استصحاب به صورت کلی، چه در استصحاب که در رابطۀ با احکام جریان پیدا می کند و چه در استصحابی که در رابطۀ با موضوعات جریان پیدا می کند همیشه باید دو قضیه داشته باشیم، حساب یک امر تصوری مطرح نیست. و چون کلمۀ«لا تنقض» ذکر شد، عنوان«نقض» در کار آمد، می فهمیم که این دو قضیه باید وحدت داشته باشد و الا اگر شما یقین به نجاست ثوب داشته باشید و شک در نجاست فرش داشته باشید، اینها ارتباطی با هم ندارند«نجاسه الثوب و نجاسه الفرش امران غیر مرتبطین» هستند، اینجا نقض صدق نمی کند.

عنوان نقض در آنجایی است که این دو قضیه با هم اتحاد داشته باشند یعنی هم موضوعشان و هم محمولشان یکی باشد، فقط شک و یقین به لحاظ زمان مطرح است، صبح این«ثوب کان نجسا» و ظهر«أشک فی بقاء نجاسه الثوب» و الا موضوع ثوب است، محمول نجاست است، قضیۀ متیقنه و مشکوکه واحد است، فقط یقین و شک به لحاظ زمان است که در حالت سابقه این نجاست متیقن بود، اما نسبت به ظهر که حالت لاحقه است، این نجاست مشکوک است.

پس در باب استحباب مسألۀ اتحاد قضیتین یک مسأله ای است که رکنیت دارد و اگر وحدت قضیتین مطرح نباشد، معنا ندارد استصحاب جریان پیدا کند. در مقام جواب از آن کسی که در ما نحن فیه، در واجب موقت می خواهد به استصحاب تمسک کند، همین اشکال را به او می گوییم: شرط جریان استصحاب و رکن جریان استصحاب که عبارت از اتحاد قضیتین باشد، اینجا تحقق ندارد، چرا تحقق ندارد، برای این که سؤال می کنیم متیقن شما در مسألۀ واجب موقت چیست؟ می گویید:

متیقن«وجوب صلاه» است، می گوییم: چه زمانی نماز به تنهایی برای شما واجب شده بود؟ اگر یک مقیدی«بما هو مقید» واجب شود، مخصوصا با توجّه به آن نکته ای که ذکر کردیم که مقید«بما هو مقید» شیء واحد است، مولا نماز در وقت را واجب کرده است، نماز مقید به وقت را واجب کرده است، حالا که مولا این را واجب کرده است، متیقن شما چیست؟ آیا متیقن شما وجوب نماز مقید به وقت است؟ می گوییم: قبول داریم، مگر شما شک در بقای این معنا دارید؟ مگر در بقای وجوب نماز