سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 385

مقید به وقت تردید دارید؟ بله یک زمانی ممکن است، تردید در بقائش کنید، و آن زمانی است که احتمال دهید که این تکلیف مولا نسخ شده باشد، این تکلیف مولا به کلی از بین رفته باشد، اگر احتمال نسخ دهید، می توانید بگویید: من یقین داشتم به این که نماز مقید به وقت واجب بود و الان شک دارم در این که نماز مقید به وقت«هل یکون واجبا ام لا یکون واجبا؟».

به اعتبار این که احتمال می دهم که این حکم را مولا برداشته باشد، این حکم را مولا نسخ کرده باشد، قضیتین متحد است، متیقن شما با مشکوک با هم اختلافی ندارند، اما بحث ما در مسألۀ نسخ نیست، بحث در این است که یک موقتی واجب بود، حالا در وقتش اتیان نشد، می خواهیم ببینیم آیا در خارج وقت باید ذات مقید اتیان شود؟ یا در خارج وقت لازم نیست که ذات مقید اتیان شود، می گوییم: استصحاب را اینجا درست کنید.

قضیۀ متیقنه و قضیۀ مشکوکه را برای ما توضیح بدهید، اگر بگویید: قضیۀ متیقنۀ ما وجوب صلاه مقید به وقت است، می گوییم: قبول داریم، لکن شکی در بقای این حکم نداریم، ما که احتمال نسخ نمی دهیم، احتمال زوال حکم را نمی دهیم. اگر بگویید: نه، متیقن ما اصل وجوب نماز بود، می گوییم: از کجا؟ به چه مناسبت متیقن شما وجوب نماز بود، نماز«لم یکن واجبا» نماز مقید به وقت«کان واجبا» نه ذات صلاه. پس نمی توانید بگویید: من یقین دارم به«انّ الصلاه کانت واجبه» بلکه«الصلاه لم تکن واجبه، الصلاه المقیده بالوقت کانت واجبه» و این را شک در بقائش ندارید.

نتیجۀ بحثهای گذشته

پس نتیجه این طور می شود، آنچه را که شک در بقائش دارید، حالت سابقۀ متیقنه ندارد، شک در بقاء وجوب ذات صلاه دارید، می گوییم: قبول داریم، اما حالت سابقۀ متیقنه اش کدام است؟ شما چه زمانی یقین داشتید به این که خود نماز واجب بود، چه وقت یقین داشتید به اینکه مأموربه شما ذات صلاه است؟ مأموربه شما از اول صلاه مقیّد به وقت بود، پس آنچه را که شک در بقائش دارید، حالت سابقۀ متیقنه ندارد، و آنچه که حالت سابقۀ متیقنه دارد که عبارت از وجوب صلاه مقید به وقت است آن را شک در بقائش شما ندارید، احتمال نسخ و زوال حکم و این که مولا از حکم خودش رفع ید کرده باشد، در اینجا مطرح نیست. لذا از راه استصحاب روی این مشکله ای که در کار است، نمی توانیم وجوب اتیان به موقت را در خارج وقت ثابت کنیم، لکن یک مشکلۀ مهمی اینجا وجود دارد، در حقیقت یک«ان قلتی» در اینجا است، که جواب آن«ان قلت» هم یک مقدار نیاز به تفصیل دارد و هم نیاز به دقت.