سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 386

جریان استصحاب در موارد مشابه در فقه

«ان قلت» می گوید: در فقه مواردی داریم که عین ما نحن فیه است و مع ذلک فقها استصحاب را در آن جاری کردند، یعنی مسألۀ مقید است منتهی در ما نحن فیه مقید به وقت است، در این موارد که ما یک مورد را ذکر می کنیم، مقید به غیر وقت است، اما از نظر تقیید عین ما نحن فیه است، مع ذلک فقها در آن استصحاب را جاری کردند. می گوید: اگر آبی یکی از اوصاف ثلاثه اش رنگ و بو و طعمش تغییر پیدا کند و این تغییر مستند به ملاقات با عین نجس باشد، مثل این که یک بول زیادی را در یک آب کری بریزند کثرت این بول به حدی است که رنگ این آب را متغیر کند، یا بوی این آب را تغییر دهد، یا طعم این آب را تغییر دهد، اینجا روایات و فتاوا می گویند: با این که این آب قبلی کر بود، اگر احد اوصاف ثلاثه اش به واسطۀ ملاقات با عین نجس تغییر پیدا کند این«یصیر متنجسا» این آب نجس می شود، ولو ده کر آب هم باشد، مع ذلک نجس است. بحث در این است که این آبی که«تغیّر احد اوصافه الثلاثه بالنجس» اگر این تغیّرش زائل شد، منشأ از بین رفتن تغیّر دو چیز می تواند باشد:

یک وقت این است که آب زیاد دیگری را وصل می کنیم به این آب، آن آب این قدر کثرت دارد که تغیّر این آب را از بین می برد و به واسطۀ امتزاج با آب کر طاهر آن تغیّر زائل می شود، اینجا ادله می گوید که«صار الماء طاهرا» بعد«ان کان متنجسا».

اما اشکال در این صورت است که اگر این آب متغیر بدون این که اتصال و امتزاج به آب کری پیدا کند، چند روز ماند و خود به خود آن تغیّرش زائل شد، آن بویی که به واسطۀ کثرت بول در آن به وجود آمده بود، آن بو از بین رفت و به تعبیر فقهی«زال تغیره من قبل نفسه» بدون این که ماء کری و اتصال و امتزاج ماء کری مطرح باشد، در این قسم محل بحث واقع شد. محققین می گویند: از راه استصحاب می توانیم بگوییم: که این آب نجاستش باقی است، این آبی که«کان متغیرا و الان زال تغیّره من قبل نفسه» و ما شک در بقاء نجاست این آب داریم، گفته اند که از راه استصحاب، بقاء نجاست این آب را ثابت می کنیم، می گوییم: «هذا الماء» تا دیروز که زوال تغیّرش نشده بود«کان نجسا» و امروز که«زال تغیّره من قبل نفسه» و شک می کنیم در اینجا نجاستش باقی هست«لا تنقض الیقین بالشک» می گوید: حکم به بقاء نجاست کنید، آن وقت«ان قلت» می گوید: بین این مثالی که در آن فقها یا کثیری از فقها استصحاب را جاری کردند، و ما نحن فیه که مسألۀ امر به موقت است، چه فرقی به نظر شما می رسد؟

هر دو مأموربه، یا موضوع حکم عبارت از یک امر مقیدی بود، در واجب موقت«الصلاه المتقیده