سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 388

آخوند(ره) مکررا ذکر می فرمودند که«الماهیت من حیث هی هی، لیست الا هی، لا مطلوبه و لا غیر مطلوبه» که ایشان می خواستند نتیجه بگیرند که طلب به طبیعت متعلق نمی شود، بلکه به وجود طبیعت متعلق می شود، آنجا مفصلا جواب ایشان را ذکر کردیم، و بیان کردیم.

این عبارت معنایش این نیست که مرحوم آخوند استفاده کردند، بلکه معنای این عبارت این است که در ماهیت انسان مثلا جزء جنس و فصل هیچ چیزی مدخلیت ندارد، حتی وجود مدخلیت ندارد، حتی عدم مدخلیت ندارد، وجود و عدم خارج از دایرۀ ماهیت اند، آنچه در ماهیت دخالت دارد فقط جنس و فصل است، اما ما که می گوییم: طلب و امر متعلق به طبیعت است، نمی خواهیم امر را جزء طبیعت قرار دهیم، نمی خواهیم امر را جنس و فصل طبیعت قرار دهیم، ارتباط امر با طبیعت مثل ارتباط وجود است با طبیعت.

شما می گویید: «الماهیه موجوده» ما هم می گوییم: «الماهیه مأمور بها، الماهیه مطلوبه» خوب وقتی می گوییم: «الماهیه موجوده» آیا معنایش این است که«الوجود داخل فی الماهیه» یا نه؟ در عین این که خارج است، اما معروضش خود ماهیت است، موصوفش خود ماهیت است، در باب نماز هم همین طور است، وقتی می گوییم: «الصلاه مأمور بها» یعنی ماهیت صلاه معروض و موصوف امر است، موصوف وجوب است؛ بدون این که وجوب در ماهیت صلاه دخالت و نقش داشته باشد. در حقیقت ما آنجا ثابت کردیم که اوامر و نواهی و بلکه مطلق احکام تکلیفیه چه به صیغۀ«افعل و لا تفعل» باشد و چه به عبارات دیگر باشد، اینها همه متعلق به طبایع است، حالا این یک مقدمه، تا دو سه تا مطلب دیگر هم دنبال این هست که بعد از ذکر آن، بحث نواهی را شروع می کنیم، ان شاء الله.

پرسش:

1 - به چه دلیل امر به واجب موقت دلالتی بر وجوب آن در خارج وقت ندارد؟

2 - چرا دلیل استصحاب وجوب در خارج وقت نسبت به واجب موقت جریان ندارد؟

3 - عدم دلالت استصحاب بر اتیان واجب موقت در خارج وقت را توضیح دهید.

4 - تفاوت ما نحن فیه با«ماء مشکوک الطهاره» را در عدم جریان استصحاب را بیان نمایید.