سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 392

وجود دارد؟ عرف می گوید: خیر رجل عالم چه ارتباطی به رجل غیر عالم دارد، نماز مقید به وقت چه ارتباطی به نماز خارج از وقت و غیر مقیدۀ به وقت دارد؟

لذا روی این بیان و این راهی که ذکر کردیم در ما نحن فیه نمی تواند استصحاب جاری شود، اما در آن مثال چرا جاری می شود؟ در مسألۀ استصحاب نجاست ماء متغیری که«زال تغیّره من قبل نفسه» علت اصلی این است که مسأله عبارت است از این که حکمی که در آنجا ثابت شده، حکم وضعی است نه حکم تکلیفی، بین حکم وضعی و حکم تکلیفی چه فرقی وجود دارد؟ فرقش این است که در احکام تکلیفیه حکم روی نفس ماهیت و عنوان است، و حتی پای افراد و خصوصیات فردیه که مطرح نیست هیچ، پای وجود هم مطرح نیست. متعلق وجوب، وجود طبیعت صلاه نیست، برای این که اگر وجود طبیعت صلاه متعلق وجوب باشد، همیشه موضوع تقدم بر حکم دارد، باید اول طبیعت صلاه تحقق پیدا کند، بعد وجوب و تکلیف مولا عارض شود، در مسألۀ اعراض حقیقیه چطور معروض تقدم بر عرض دارد و تا جسمی نباشد«لا یعقل عروض البیاض او السواد له» در باب احکام هم مسأله این طور است. اگر شما موضوع برای حکم تکلیفی را عبارت از وجود طبیعت قرار دادید، ولو این که خصوصیات فردیه را خارج از دایره متعلق بدانید، و نفس وجود«بما هو وجود» را شما مطرح کنید، لازمه اش این است اول باید طبیعت وجود پیدا کند بعد وجوب بیاید، بعد حکم مولا و حکم تکلیفی مولا عارض بشود.

در حالی که نمی توانیم این حرف را بزنیم، اگر نماز وجود پیدا کرد، این وجود ظرف سقوط تکلیف است، عامل سقوط تکلیف است و اگر وجود در متعلق اخذ شده باشد، معنایش این است که وجود الطبیعه عامل ثبوت تکلیف باشد نه عامل سقوط تکلیف، در حالی که در احکام تکلیفیه به مجردی که مأموربه تحقق پیدا کرد، امر ساقط می شود، در باب نواهی هم همین طور است، به مجردی که یک منهی عنه در خارج تحقق پیدا کرد، تکلیف ساقط می شود نسبت به آن مورد، نسبت به این خمری که شرب شده«نعوذ بالله» حکمی نمی تواند بقاء و تداوم نسبت به این مورد داشته باشد.

تفاوت احکام وضعیه و تکلیفیه

پس در حقیقت در باب احکام تکلیفیه همان طوری که خصوصیات فردیه در متعلق احکام هیچگونه دخالتی ندارد، نفس عنوان وجود طبیعه«بما هو وجود الطبیعه» آن هم دخالت ندارد، بلکه متعلق نفس طبیعت است و نفس عنوان است و گفتیم این استفاده ای که مرحوم آخوند از این عبارت