سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 393

معروف در فلسفه کردند که«الماهیه من حیث هی هی لیست الا هی، لا مطلوبه» یک خلطی در استفادۀ ایشان هست و این استفاده غیر صحیح است.

اول این معنا را تحلیل کنیم ببینیم در باب احکام وضعیه چطور؟ مولا وقتی که می فرماید: «الماء الذی تغیّر احد اوصافه الثلاثه نجس» این«نجس» را معنا کنیم، چه چیزی نجس است؟ چه محکوم به نجاست است؟ در باب صلاه می گفتیم: ماهیت مأموربه است، در باب نواهی می گفتیم ماهیت منهی عنها است، اما در باب حکم وضعی چه نجس است؟ مثال روشن تر این است که وقتی خداوند در آیۀ شریفه می فرماید: «أَحَلَّ اللّهُ الْبَیْعَ» احل به معنای حلیت وضعیه است، یعنی خداوند حکم به صحت بیع کرده است و بیع از نظر اسلام محکوم به صحت است، چه چیزی صحیح است؟ واقعا آیا ماهیت صحیح است؟ یعنی ولو این که در خارج وجود پیدا نکرده است، ولو این که تحقق پیدا نکرده است، شما می توانید بگویید: این بیعی که در خارج هنوز وجود پیدا نکرده است محکوم به صحت است، در باب نماز همین که ظهر شد نمازی هم در خارج وجود پیدا نکرده است، شما می گویید: تکلیفی گریبان ما را گرفته است«اقیموا الصلاه» گریبان مرا گرفته است، صلاتی وجود پیدا نکرد. این برای این است که حکم روی ماهیت رفت، حکم تکلیفی عارض ماهیت است، منتهی امتثال این حکم تکلیفی به این است که این طبیعت مأموربها در خارج وجود پیدا کند و وجودش عامل سقوط تکلیف و سقوط امر مولا خواهد شد.

اما در باب بیع هنوز بیعی در خارج وجود پیدا نکرده است، چه چیزی محکوم به صحت است؟ چه محکوم به وجوب وفاء است که آن هم عبارت اخرای صحت است؟ باید صبر کنید، یک بیعی در خارج وجود پیدا کند، شرایط معتبرۀ شرعیه در آن تحقق پیدا کند، بعد«وجود البیع» بگویید: «هذا البیع صحیح» آیا غیر از این است در باب احکام وضعیه؟ در باب«الماء المتغیر، نجس» ولو این که تغیّر قیدیت دارد ولو این که از نظر قیدیت بین«الماء المتغیر با الصلاه المتقیده بالوقت» هیچ فرق نمی کند، هر دو ماهیت مقید است، آن مقید به وقت است، این مقید به تغیّر.

اما از نظر حکم فرق می کند، حکم آن تکلیفی است و در حکم تکلیفی متعلق حکم نفس طبیعت و ماهیت است، اما در حکم وضعی آنچه که نجس است چیست؟ آیا می شود غیر از آب خارجی یک چیزی نجس باشد؟ می شود مفهوم«الماء المتغیر» نجس باشد؟ می شود وجود ذهنی«الماء المتغیر» نجس باشد؟ که اگر شما مفهوم«الماء المتغیر» را در ذهن آوردید، بگوییم این موجود ذهنی مفهوم «الماء المتغیر یکون نجسا» آیا کسی می تواند یک چنین حرفی بزند؟ یا آن چیزی که اتصاف به نجاست دارد آن ماء موجود در خارج است، آن ماء متغیری است که در خارج تحقق پیدا می کند، اول