سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 394

باید ماء متغیر وجود پیدا کند، بعد اتصاف به نجاست و معروضیت برای نجاست در کار بیاید.

عدم اتحاد قضیتین در ما نحن فیه به حسب عرف برخلاف ماء متغیر

لذا این برگشت می کند به یک ضابطۀ کلیه و آن ضابطۀ کلیه این است که در احکام تکلیفیه حکم از عناوین و ماهیات سرایت نمی کند به وجودات خارجیۀ ماهیت، اما در احکام وضعیه سرایت می کند و بلکه موضوع اصلی و متعلق اصلی عبارت از آن وجودات خارجیه است، حالا که این طور شد راه برای استصحاب در آن مثال روشن می شود. برای این که فرض کنیم یک حوضی داریم که «تغیّر احد اوصافه الثلاثه» حالا که تغیّر پیدا کرد چه نجس شد؟ مائی که در این حوض واقع است، این ماء خارجی«موجود فی هذا الحوض» به لحاظ این که مصداق«الماء المتغیر صار نجسا، اما«هذا الماء نجس، هذا الموجود فی الخارج اتصف بالنجاسه» این موجود خارجی متصف به نجاست دو روز بر آن گذشت بدون این که در آن دخل و تصرفی کنیم، بدون این که امتزاج و اختلاط به کری پیش بیاید، خودبه خود همین آب«زال تغیره من قبل نفسه» آیا الان این آب غیر از آب است یا همان آب است؟ اینجاست که مسألۀ عقل و عرف حکمشان فرق می کند، اگر شما به عقل مراجعه کنید می گوید: «هذا الماء غیر ذاک الماء» آب امروز غیر از آب دیروز است، آب دیروز متغیر بود و آب امروز«لا یکون متغیرا، زال تغیره».

اما چون در باب استصحاب وحدت قضیتین را از عرف می گیریم اینجا به عرف مراجعه می کنیم می گوییم: «ایها العرف» این آبی که در این حوض وجود دارد غیر از آب دیروز است یا همان آب دیروز است؟ عرف می گوید: مگر آب حوض را عوض کردید، می گوییم: نه ما دست به آب حوض نزدیم، می گوید: پس این همان آب است، وقتی که همان آب شد قضیۀ متیقنه و قضیۀ مشکوکۀ وحدت پیدا می کند، به«وحده عرفیه» یعنی عرف می گوید: (اشاره می کند) «هذا الماء کان نجسا و الیوم یکون مشکوک النجاسه» موضوع هم«هذا الماء» است و محمول هم نجاست است، منتهی به اعتبار دیروز متیقن النجاسه است، اما به اعتبار امروز که«زال تغیّره یکون مشکوکا النجاسه» قضیتین شما کاملا وحدت عرفیه دارد«و لا تنقض الیقین بالشک» که دلیل عمدۀ حجیت استصحاب است اینجا پیاده می شود و حکم می کند به جریان استصحاب.

اما در باب نماز مقیّد به وقت، فرض این است که اصلا نمازی در وقت واقع نشده است، مصداقی ازاین صلاه تحقق پیدا نکرد، شما نمی توانید بگویید: «هذه»، به چه اشاره می کنید، وقت آمد، در تمامی وقت نماز هم تحقق پیدا نکرد. پس وقتی قضیۀ متیقنه را مطرح می کنید باید اشارۀ به کلی