سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 397

درس چهارصد و نود و چهارم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

اختلاف در متعلق نواهی

در باب نواهی اختلافی واقع شده که آیا مطلوب مولا که با هیئت«لا تفعل» بیان می شود، عبارت از عدم و ترک الطبیعه است یا مطلوب مولا عبارت از یک امر وجودی به نام کفّ نفس و تحفظ و خود نگهداری نسبت به طبیعت منهی عنها است؟ در حقیقت اینها متفّق هستند بر این که در باب اوامر، آنجاهایی که هیئت«إفعل» مطرح است، مطلوب، وجود الطبیعه و تحقّق الطبیعه است. امّا در باب نواهی، اختلاف هست و چه بسا یک اثر عملی صحیحی هم بر آن مترتب نشود و امکان دارد که کسی یک ثمرۀ عملیّه ای مترتب کند، چون اگر عدم الطبیعه، مطلوب مولا شد، فرق نمی کند که در نفس مکلّف یک مقتضی برای ایجاد فعل منهی عنه وجود داشته باشد یا این که وجود نداشته باشد؟ مطلوب، عبارت است از ترک الزنا، ترک شرب الخمر، حالا می خواهد برای این مکلّف با قطع نظر از این نهی، یک زمینه ای برای تحقّق منهی عنه وجود داشته باشد یا این که نه؟ مکلّف، اگر مسألۀ«لا تشرب الخمر» هم وجود نداشت، اصلا اقتضای ارتکاب و دست زدن به خمر در آن وجود نداشت.