سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 403

پدر است، در رابطۀ با اوامر و نواهی که نسبت به فرزندانش صادر می کند، اگر در این اوامر و نواهی دقّت کند، می بیند واقعیّتی غیر از این نیست، منتها این تعبیر اصطلاحی که انسان می کند، شاید انسان را از واقعیّت، کمی دور می کند، اما اگر این تعبیر را کنار بگذاریم که آن«بعث اعتباری الی ایجاد الطبیعه» و این«زجر اعتبارین عن ایجاد الطبیعه» است، این واقعیّت مسأله است. امّا آنی را که انسان می پذیرد و در بین عرف و عقلا خود انسان ملاحظه می کند، همان است که این عبارت بر آن دلالت می کند، مفاد و مدلول همین عبارت است.

نتیجه گیری از بحث های گذشته

لذا روی این مبنایی که ذکر کردیم، این نزاعی که بین مرحوم آخوند و دیگران واقع شده که آیا متعلق نواهی عبارت از أعدام و تروک است یا متعلق نواهی عبارت از کفّ نفس و امور وجودیّۀ این چنینی است، اصلا جایی برای این نزاع باقی نمی ماند. اختلاف بین امر و نهی، در رابطۀ با طبیعت مأموربها و طبیعت منهی عنها نیست، اختلاف، بین اینها در واقعیّت خود امر که مفاد هیئت افعل است و در واقعیّت خود نهی که مفاد هیئت لا تفعل است، اختلاف در این مرحله مطرح است که آن مفادش بعث اختیاری است و این مفادش زجر اعتباری.

لکن اگر از این حرف که اساس نزاع مرحوم آخوند را به کلّی منهدم می کند، اگر از این حرف صرف نظر کردیم و همان حرفی را که مرحوم آخوند و دیگران انتخاب کردند که امر و نهی را در دلالت بر طلب، متّحد می دانند، لکن اختلاف را در رابطۀ با مطلوب می بیند، می بینیم روی این مبنای ایشان، اگر از این حرف خودمان صرف نظر کنیم، ببینیم آیا روی مبنای اینها در نزاع بین مرحوم آخوند و دیگران حق با کدام یکی از اینهاست؟ لکن با قطع نظر از حرف خودمان، و الاّ با ملاحظۀ حرف ما دیگر نوبت به این حرفها و مجالی برای این حرفها باقی نخواهد بود.

پرسش:

1 - آیا متعلق نواهی امر وجودی است یا امر عدمی؟

2 - بعث و زجر اعتباری و تکوینی را توضیح دهید.

3 - بعث و زجر اعتباری چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟

4 - منشاء استحقاق عقوبت بر مخالفت امر مولی چیست؟