سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 406

لذا اگر نظرتان باشد، ما آنجا گفتیم: اصلا این مطلب را به طور کلّی از نظر دقیق باید کنار بگذاریم، عدم و أحد الضدّین«مقدّمۀ لفعل ضدّ الاخر» عدم، چیست که اتّصاف به مقدمیّت و تأخر یا تقارن داشته باشد؟ نصب السلّم، مقدّمه است، درست است«نصب السلّم امر وجودیّ مقدمه عادیه للکون علی السطح» یا مقدّمات وجودیّه دیگر. امّا عدم، نمی تواند اتّصاف به مقدمیّت داشته باشد، معنایی که مشهور شده که بین عدم مطلق و عدم مضاف فرق است و حتّی بعضی از محقّقین محشّین کفایه تصریح کرده اند به این که أعدام مضافه، یک حظّی از وجود دارد و یک بهره ای از وجود دارد، همان طوری که سیدنا الاستاذ امام بزرگوار«قدّس سره» می فرمودند: این مطلب باطل است.

ایشان هم تصریح می کردند که اعدام مضافه و اعدام مطلقه، هیچ کدامشان سر سوزنی حظ از وجود ندارند، چه عدم را شما اضافۀ به زید کنید، چه اضافۀ به عمرو، و چه عدم مطلق. حتّی در عدم ملکه هم مسأله همین طور است که هیچ حظّی از وجود در آن نیست. شما درست است که أعمی را به انسانی می گویید که قابلیت دیدن دارد و فاقد بصر و بصیرت ظاهری است، امّا بالاخره این«لیس ببصیر» این«لیس بقادر علی الرؤیه و النّظر» این هم حظّی از وجود ندارد، نمی توانیم بگوییم: بالاخره یک مرحله ای از وجود در این عدم، تحقق دارد.

جواب از بیان آخوند در مفاد نهی

وقتی که این مبنا را اختیار کردیم که مطابق تحقیق دقیق است، نتیجه می گیریم و به مرحوم آخوند می گوییم: شما که در باب نواهی مسألۀ مطلوبیّت را پیش می کشید چه چیز را مطلوب قرار می دهید؟ می گویید: ترک الطبیعه، عدم الطبیعه، مگر عدم طبیعت می تواند مطلوبیّت پیدا کند؟ ترک طبیعت، عدم است. عدم که معنی ندارد مطلوب باشد ولو به مطلوبیّت انشائیه و مطلوبیّت دستوریه و فرمانیّه، بالاخره درست است که مسألۀ بعث و زجر یک امر اعتباری است، امور اعتباری هم دایره اش این قدر وسیع نیست. ملکیّت هم یک امر اعتباری است. شما می توانید مالک را یک امر عدمی قرار دهید، زوجیت هم یک امر اعتباری است، می توانید زوجیّت را بین یک امر عدمی و بین یک زوج یا زوجه قرار دهید؟

مجرد این که مسأله واقعیّت تکوینیّه ندارد و روی اعتبار دور می زند، امّا دایرۀ اعتبار این قدر وسعت ندارد که هر طوری انسان بخواهد اعتبار کند، به هر کیفیّتی انسان بخواهد اعتبار کند، این مجاز باشد، ملکیّت، زوجیّت، حریّت، رقیّت و تمامی اینها از مسائل اعتباریه هستند در حالی که نمی دانیم مالک را یک امر عدمی قرار دهیم، حرّ را یک امر عدمی قرار دهیم به لحاظ این که حرّیت،