سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 407

یک امر اعتباری است و واقعیّت تکوینیّه ندارد. پس اگر مبنای مرحوم آخوند را در باب نواهی، بپذیریم و آنجا هم مسألۀ طلب را مطرح کنیم و بگوییم: مطلوبیّت در کار است و مطلوب نمی تواند عدم الطبیعه و ترک الطبیعه باشد، نه به لحاظ مسألۀ قدرت که ایشان جوابش را ذکر کرده اند، بلکه به لحاظ این که چیزی نیست تا این که بتواند اتّصاف به مطلوبیّت و معروض مطلوبیّت واقع شود، لذا اگر مبنای ایشان را بپذیریم، باید همان مسألۀ کفّ نفس به عنوان مطلوبیّت مطرح شود و عدم«بما هو عدم» نمی شود مطلوب باشد.

تفاوت اصلی بین اوامر و نواهی

یک مطلب مهمّی در باب اوامر و نواهی هست که این را باید با دقّت بحث بکنیم. در باب اوامر و نواهی یک فرق روشنی وجود دارد که در باب اوامر وقتی که مولا بعث می کند«الی ایجاد الطبیعه» اگر یک فرد از افراد طبیعت در خارج وجود پیدا کند، این دو خاصیّت دارد. یک خاصیّتش این است که هم در تحقّق هدف مولا حصول یک فرد کفایت می کند و هم به دنبال آن امر مولا ساقط می شود. در باب همۀ اوامر حتّی اوامر عقلاییّه این طور است، البتّه این با توجّه به دو نکته است: یکی این که مقصود ما آن اوامری است که خود مولا، قید تکرار را در آن مطرح نکرده باشد، اگر مولای خودش قید تکرار را مطرح کرد و گفت: باید دو مرتبه سجده کنیم یا فلان عبادت را پنج مرتبه انجام دهیم، اگر قید تکرار را خود مولا مطرح کند، این تابع مفاد عبارت مولاست.

بحث ما آنجائی است که مسألۀ تکرار در کلام مولا مطرح نباشد، کما این که یک بحثی را در باب اوامر گذراندیم و آن این است که هیئت افعل، نه دلالت بر مرّه می کند و نه دلالت بر تکرار. اگر کسی در آن مسأله، این طوری قائل شد و گفت: خیر هیئت افعل دلالت بر تکرار می کند، ما با او کاری نداریم، روی آن مبنا حرف نمی زنیم، اگر کسی در آن مسأله، برخلاف تحقیق گفت: من معتقدم که «هیئه إفعل تدلّ علی التکرار» بحثی با او نداریم، بحث ما روی این دو مبناست که یکی این که هیئت افعل«لا تدلّ علی التکرار کما انّه لا تدلّ علی المرّه» نه عنوان مرّه، در مفاد هیئت مطرح است به صورت قیدیّت نه عنوان تکرار، در مفاد هیئت مطرح است به صورت قیدیّت، هیچ کدام پایشان در مفاد هیئت مطرح نیست. و از آن طرف خود مولا هم مقیّد به تکرار نکرده، فقط گفته: «جئنی بماء» مقیّد به تکرار هم نشده. اینجا تقریبا مسلّم است که اگر مکلّف یک فرد از افراد طبیعت را در خارج ایجاد کند غرض مولا حاصل می شود.

اما در نواهی اینطور نیست، وقتی که انسان به«لا تشرب الخمر» می رسد، با توجّه به این که