سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 413

بیان کردیم گفتیم: هیچ کدام از این دو، دلالت بر طلب نمی کند و اشتراک در معنای طلب ندارند. بلکه «موضوع له هیئت افعل بعث اعتباری الی ایجاد الطبیعه» است و در باب نواهی، موضوع له هیئت لا تفعل زجر عن ایجاد الطبیعه است. در هر دو مسأله ایجاد الطبیعه مطرح است. منتهی یکی انسان را تحریک اعتباری می کند الی ایجاد الطبیعه برای این که در بعث تکوینی عملا و خارجا سوق داده می شود آن مبعوث به جانب مبعوث الیه. اما اینجا بعث اعتباری است و نه بعث تکوینی. زمینه ایجاد می کند و دستور صادر می کند که مکلف با توجه به این دستور و با توجه به لزوم اطاعت مولی و با توجه به«ما یترتب علی مخالفه المولی من العقوبه و استحقاق العقوبه» خودش منبعث شود.

اختیارا نماز بخواند و روزه بگیرد و موافقت مولی را تحصیل کند و در باب نواهی ماهیتا با هیأت افعل از نظر معنی مغایرت دارد. آن منع از ایجاد طبیعت می کند، مثل منع تکوینی و مثل زجر تکوینی.

یعنی بین انسان و بین آن طبیعت، حائل ایجاد می کند و نمی گذارد. منتهی یک وقت تکوینا نمی گذارد مثل آن بچه ای که ذکر کردیم. در باب نواهی مسألۀ تکوین نیست، مسألۀ اعتبار است و زجر اعتباری از ایجاد طبیعت منهی عنها دارد. روی این مبنی در حقیقت مشکل بیشتر است. برای این که هر دو طرف توجه به ایجاد الطبیعه است. آن بعث به ایجاد طبیعت است و این زجر از ایجاد طبیعت است. او سوق می دهد به ایجاد طبیعت و این باز می دارد از ایجاد طبیعت. وقتی که ما در مرحلۀ بعث و در مرحلۀ سوق و تحریک اعتباری به وجود طبیعت می رسیم کفایت می کند. یعنی وقتی شما را الی ایجاد الطبیعه سوق می دهد یک فرد را که شما انجام دهید و یک وجود از این طبیعت را در خارج ایجاد کنید هذا یکفی. اما وقتی که نوبت به زجر می رسد زجر از ایجاد یک وجود را اگر شما منزجر شوید و انجام ندهید، کفایت نمی کند. دو وجود را انجام ندهید، کفایت نمی کند و صد وجود را انجام ندهید، کفایت نمی کند بلکه باید برای تحقق هدف کامل مولی جمیع وجودات این طبیعت در خارج معدوم باشد و مکلف نسبت به او منزجر. پس نتیجه این شد چه روی مبنای مرحوم آخوند(ره) در معنی هیئت لا تفعل و چه روی مبنایی که ما عرض کردیم در رابطۀ با الفاظ نمی توانیم یک فارقی پیدا کنیم. در هیأت افعل ولو با انضمام به ماده وجود واحد نوشته نشده است. در هیأت لا تفعل ولو با انضمام با ماده ترک جمیع وجودات نوشته نشده است. لذا احتمال فرق را در رابطۀ با الفاظ و مقام وضع و موضوع له بخواهیم بررسی کنیم، این احتمال غیر صحیح است.

بررسی احتمال دوم در بیان فرق بین اوامر و نواهی

اما احتمال دوم که مرحوم آخوند(ره) می فرمایند: فرق بین این دو به عالم لفظ ارتباطی ندارد