سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 425

باقی است.

بررسی بیان مرحوم آخوند(ره) در سقوط تکلیف در باب نواهی

لکن مرحوم آخوند تنها مسأله را در صورت مخالفت مطرح کرده است و خیلی عبارت ایشان در اینجا موجز است، ایشان اول اعتراف می کنند می فرمایند: بله، اگر دلیلی نداشته باشیم وجهی برای این مسأله وجود ندارد. آیا اگر«لا تشرب الخمر» مخالفت شد باز به قوت خودش باقی هست؟ می فرماید: دلیلی باید بر این مطلب دلالت کند و بدون دلیل ما راهی برای این مسأله نداریم. بعد کأنّ کسی از ایشان سؤال می کند، چه دلیلی می تواند دلالت بر این معنا کند، کدام دلیلی هست که در «لا تشرب الخمر» این معنا را تبیین می کند که اگر«لا تشرب الخمر» مخالفت شد باز نهی به قوت خودش باقی هست؟

ایشان می فرماید: دلیل عبارت از«اطلاق متعلق من هذه الجهه و لا یکفی الاطلاق من سایر الجهات» است این را خوب دقت بفرمایید، ایشان می فرماید: «لا تشرب الخمر» این هیأت تعلق به ماده گرفته است، متعلق عبارت از«شرب الخمر» است این شرب خمر از جهات مختلف می تواند اطلاق داشته باشد، فرض کنید از نظر زمان آیا این شرب خمر متعلق نهی مقیّد به زمان خاصی است یا این که از نظر زمان اطلاق دارد، اگر مقدمات حکمت در این رابطه وجود داشت ما به اطلاق «لا تشرب الخمر» تمسک می کنیم و می گوییم«شرب الخمر کأنّ فی أی زمان و فی کل زمان» متعلق به نهی است، این یک اطلاق. اما این اطلاق به کار ما نمی خورد، فرض کنید اطلاق مکانی دارد «لا تشرب الخمر» به لحاظ این که مکان خاصی در این حکم مطرح نشده است و مقدمات حکمت در این رابطه فراهم است اقتضا می کند که این حکم از نظر مکان اطلاق داشته باشد، کأن این طوری می گوید«لا تشرب الخمر فی أی مکان» این هم اطلاق هست اما به کار بحث ما نمی خورد، فرض کنید از نظر آن ظرفی که در آن شرب خمر می شود«لا تشرب الخمر» از نظر ظرف اطلاق دارد، در چه ظرفی و از چه ظرفی شرب خمر حرام است؟ این اطلاق دارد. مقدمات حکمت اطلاق را از این نظر ثابت می کند و حکم می کند به این که حرمت شرب خمر مقیّد به ظرف خاصی نیست، از هر ظرفی شرب خمر تحقق پیدا کند، این حرمت هست.

اما یک اطلاق دیگری که این اطلاق خودش یک مقدمات حکمت خاص لازم دارد و شما باید این ضابطۀ کلی را در تمامی اطلاقات ملاحظه کنید آنجایی که یک دلیل مطلق از چند جهت می خواهد اطلاق داشته باشد هر اطلاقی مقدمات حکمت خاص لازم دارد، یعنی باید مولا در مقام