سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 435

شده بود و آن نزاع این بود که مشهور در باب وضع حروف معتقد بودند که وضع عام است ولی موضوع له خاص است واضع وقتی می خواسته کلمۀ من را وضع کند، درست است که کلی ابتدا را تصور کرد و در ذهن آورد ولی کلمۀ من را برای کلی ابتدا وضع نکرد، بلکه برای مصادیق ابتدا و افراد ابتدا، «ابتداء من المدرسه الی المنزل، ابتداء السفر من قم الی تهران، ابتداء السیر من البصره الی الکوفه» اینها موضوع له های متعدد هست برای«من» است.

لکن مرحوم آخوند در مقابل مشهور نظرشان این بود که در باب حروف، وضع عام و موضوع له عام است، همان طوری که در باب اسماء هم همین طور است، منتهی می فرمود: اختلاف اینها به حسب موارد استعمال است، این اختلاف بود و ما اگر نظرتان باشد آنجا مفصل بحث کردیم و بالاخره به همان نظریۀ مشهور منتهی شدیم که در باب حروف، وضع عام و موضوع له خاص است نه اینکه موضوع له عام باشد آن وقت یک چیزهای دیگری اینها هم مثل حروف بودند از جمله هیئت افعال مثل هیئت فعل ماضی هیئت فعل مضارع هیئت افعل و لا تفعلی که محل بحث ما هست، که یکی فعل امر است، و دیگری فعل نهی است آنجا به لحاظ اینکه نظر این شد که در باب حروف وضع عام و موضوع له خاص است و چون هیئت هم همان مسألۀ حروف در آن پیاده می شد لذا در باب هیئت هم نتیجه این شد که موضوع له آن خاص است خوب اگر موضوع له هیئت خاص شد، معنایش این است که همانطوری که هیئت فعل ماضی موضوع لهش خاص است، هیئت فعل مضارع موضوع له آن خاص است. مرحوم اصفهانی می فرماید: موضوع له هیئت افعل خاص است، خوب هیئت«لا تفعل» هم همین طور است، معنا ندارد که ما بین هیئت افعل و لا تفعل فرق قائل شویم و با هیئت افعل معاملۀ معنای حرفی کنیم اما به هیئت لا تفعل که می رسیم یک حساب مجزایی برای هیئت لا تفعل قائل شویم و حساب اسماء را بر هیئت لا تفعل بار کنیم. این معنا ندارد هیئت یک نواخت است حتی روی فرمایش مرحوم آخوند هم معنا ندارد برای این که ایشان که وضع را عام و موضوع له را عام می بیند بین هیئات هیچگونه فرقی قائل نمی شود. پس این گونه بین هیئت افعل و لا تفعل فرق قائل شدن که مفاد یکی را جزئی بگیریم و مفاد دیگری را کلی و ماهیت طلب بگیریم، این یک امر غیر صحیحی هست. لذا این راهی که ایشان ذکر کردند با این سه اشکالی که ملاحظه فرمودید؛ مواجه است. پس این مشکل چطور باید حل شود؟

راه حل مرحوم آیت الله بروجردی(ره) در تفاوت بین اوامر و نواهی

بهترین راه حلی که برای این مشکله به نظر می رسد راه حلی است که مرحوم سیدنا الاستاذ