سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 446

بحث در معنای شیء واحد در عنوان مسأله

اولین امر راجع به کلمۀ واحد است، مقصود از واحد چیست؟ این جا مرحوم آخوند(ره) برای توضیح عنوان واحد مطلبی فرمودند که ما باید این مطلب را ملاحظه کنیم، ایشان می فرماید: مقصود از این واحد در عنوان محل بحث«مطلق ما کان مندرجا تحت عنوانین و ان کان کلیا مقولا علی کثیرین» به عبارت روشن تر می فرماید: مقصود از کلمۀ واحد خصوص واحد شخصی نیست، بلکه هم واحد شخصی را شامل می شود که تقریبا واحد شخصی قدر متیقن در محل نزاع است، هم واحد جنسی و هم واحد نوعی را شامل می شود. از نظر مثال وقتی که با مثالهای منطقی بخواهیم مثال بزنیم، زید عبارت از واحد شخصی است، یعنی عبارت از وجود انسان است به ضمیمۀ خصوصیات فردیه که این خصوصیات مانع از این می شود که زید تکثّر پیدا کند و کلمۀ فرد هم که در منطق به کار می رود در مقابل تکثّر است، خصوصیات فردیه یعنی خصوصیاتی که سبب می شود صاحب این خصوصیات دیگر نتواند تعدد داشته باشد، مقول بر کثیرین باشد، دارای مصادیق متعدد باشد.

پس واحد شخصی عبارت از چنین معنایی است، واحد نوعی مثل این که می گوییم: «الانسان واحد» واحد به معنای این نیست که مقول بر کثیرین نیست و قابل صدق بر کثیرین نیست«واحد یعنی نوع واحد فی مقابل سایر انواع الحیوان» حیوان دارای انواع متعددی است که یکی از این انواع عبارت از انسان است که ما از این تعبیر به واحد نوعی می کنیم. کما این که وقتی بالاتر می رویم مسألۀ واحد جنسی مطرح می شود«الحیوان واحد» یعنی جنس واحد و تحت هذا الجنس انواع متعدده» انواع متعدده ای در تحت جنس حیوان وارد است. مرحوم آخوند(ره) می فرماید: این کلمۀ واحد که در محل نزاع، در باب اجتماع امر و نهی وارد شد، خیال نکنید که اختصاص به واحد شخصی دارد، بلکه واحد کلی، چه کلی نوعی باشد و چه نوعی جنسی باشد، واحد نوعی و جنسی را هم شامل می شود. در ابتدا مثال می زنند که در مثالشان مسامحه است، لکن در ذیل همین کلامشان مثال را درست ذکر می کنند که دیگر مسامحه ای در آن نیست.

مناقشۀ در مثال صلاه در دار مغصوب

در اول عبارت مثالی ذکر می کند، می فرماید: مثل صلاه در جای مغصوب. درحالی که صلاه در جای مغصوب این واحد نوعی و جنسی نیست، مثال صحیح و عنوان صحیح همان است که در ذیل همین امر اول ذکر می کند، می فرماید: مثل حرکت کلی و سکون کلی که معنون است به دو عنوان،