سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 448

جنسی باشد، آن هم داخل در محل بحث است. مسأله اجتماع امر و نهی اصولا در کجا می تواند مطرح باشد؟ وقتی بحث می کنیم که آیا اجتماع امر و نهی جایز است یا جایز نیست؟ کجا می تواند این مسأله قابل طرح باشد؟ این در آنجایی قابل طرح است که اگر ما به جای امر و نهی فقط امر داشته باشیم، هیچ مشکله ای نباید در کار باشد. در حقیقت خود این عنوان محل بحث را هدایت به این نکته می کند که آن مشکله ای که در اینجا ممکن است وجود داشته باشد، اجتماع امر و نهی است، و جمع بین امر و نهی است، و الا اگر امر به تنهایی باشد، یا نهی به تنهایی باشد، اینجا جای بحث نیست.

از باب مثال می توانیم مسأله امر به ضدین و نهی از ضدین را داخل در محل نزاع کنیم؟ این هم داخل در محل بحث ما باشد، خوب شما می گویید: مسأله امر به ضدین، آن دیگر نیاز به این ندارد که بنشینید بحث کنید که آیا اجتماع امر و نهی ممکن است یا نه، خود امر به ضدین ممتنع است، ولو نهی هم وجود نداشته باشد. و اگر ضدین«لا ثالث لهما» باشد، نهی از ضدین هم ممتنع است، دیگر نیازی به مسأله اجتماع امر و نهی نیست، خود این عبارت مسأله را مشخص می کند، که اجتماع آیا مشکله ای در مسأله ایجاد می کند یا نه؟ اما«لو لا الاجتماع» هیچ گونه مشکله ای در مسأله نباید وجود داشته باشد.

تعلق اوامر و نواهی به طبایع

با توجه به مطلبی که بحث کردیم، و آن مطلب این بود که آیا اوامر و هکذا نواهی هر کدام مستقلا به طبایع و ماهیات یا به افراد متعلق است؟ در آنجا گفتیم که چاره ای نداریم که متعلق اوامر و نواهی را طبایع و ماهیات و عناوین کلیه بدانیم، چرا؟ برای این که اگر بخواهیم امر و نهی را متعلق به فرد طبیعت بدانیم، معنای فرد چیست؟ فرد یعنی وجود طبیعت با ضمیمه بودن خصوصیات فردیه و عوارض مشخصه، اگر فردی بخواهد مأمور به باشد، معنایش این است که اول فرد باید وجود پیدا کند، بعد امر به آن تعلق بگیرد. به عبارت دیگر آن کسی که می گوید: فرد مأموربه است، نمی گوید کلی و مفهوم الفرد، مأموربه است، عنوان کلی الفرد، بلکه مصادیق فرد و کلی الفرد را می گوید، مصادیق فرد صلاه عبارت از این نمازی است که در خارج در این مسجد یا امثال ذلک وجود پیدا کرده است. تا وجود پیدا نکند، تا خصوصیات فردیه همراهش نباشد امکان ندارد در خارج تحقق داشته باشد، نمی شود یک صلاتی در خارج وجود پیدا کند و عاری از خصوصیات فردیه باشد، بالاخره خصوصیت زمانی و مکانی دارد، خصوصیات دیگر همراه این صلاه تحقق دارد. پس تا زمانی که صلاه وجود پیدا نکرده است و خصوصیات فردیۀ همراه وجود و ملازم با وجود تحقق پیدا