سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 449

نکرده، فردی نیست. بعد از آن که اینها هم وجود پیدا کرد، فرد تحقق پیدا کرد.

حالا که تحقق پیدا کرد، می فرمایید: بعد از تحقق فرد، امر به آن تعلق می گیرد؟ بعد از تحقق فرد، مأمور به موجود می شود؟ اگر نماز در خارج وجود پیدا کرده است، اگر در اوامر عرفیه عبد ظرف آب خنک را در حضور مولا قرار داده است، دیگر چه ملاکی برای امر به«جئنی بالماء» وجود دارد؟ آیا این جز تحصیل حاصل چیز دیگری می تواند بر این انطباق کند؟ و به عبارت روشن تر مسأله تعلق امر به متعلق در رتبۀ متأخره از متعلق است، همیشه حکم از موضوع تأخر دارد. مثل این که در تکوینیات عرض تأخر از معروض دارد، معقول نیست که بدون وجود معروض عرض تحقق پیدا کند.

تأخر موضوع و متعلق از حکم

پس موضوع و متعلق همیشه در رتبۀ متأخره از حکم تحقق دارد، اگر شما متعلق اوامر را افراد می دانید، پس باید افراد تحقق پیدا کند، بعد امر به آن تعلق گیرد، اگر فرد تحقق پیدا کرد، دیگر موجبی برای تعلق امر باقی نمی ماند، بلکه عنوان تحصیل حاصل تحقق پیدا می کند، تا قبل از این که نماز موجود شود، فردی تحقق پیدا نکرده است، بعد از آن که وجود پیدا کرد، دیگر غرض مولا حاصل است، امر به چه چیزی متعلق شود و شما را دعوت به اتیان چه چیزی کند؟ در باب نواهی هم مسأله همین طور است، مولا اگر یک فرد از شرب خمر تحقق پیدا کرد، نسبت به این فرد دیگر نمی تواند نهی داشته باشد، چرا؟ برای این که نهی از چه چیزی می کند؟ شرب خمری که در خارج متحقق شد «لا یعقل» اصلا معقول نیست که کاری شود که در عالم کون کانّ این شرب خمر تحقق پیدا نکرده است، چیزی که وجود پیدا کرد«یستحیل ان یتغیّر عن ما هو علیه من الوجود فی زمان کذا و مکان کذا» پس نهی یعنی چه؟ فرد شرب خمر چطور می تواند منهی عنه واقع شود؟ قبل از شرب خمر که چیزی وجود ندارد تا نهی به آن تعلق گیرد. بعد«تحقق شرب الخمر و وجود شرب الخمر» که لا محاله«یکون وجوده منضما بالعوارض الخاصه الفردیه» بالاخره شرب خمر در یک مکان و زمانی است، در یک ظرف مخصوصی است، شاربش در یک حالت و جهت مخصوصی از جهات چهارگانه قرار گرفته است که بعد از آن که تحقق پیدا کرد مولا بخواهد زجر کند«عن هذا الفرد الذی تحقق فی الخارج، لا یعقل» که چنین زجری تحقق پیدا کند.

لذا با تفصیل بیشتری که ذکر کردیم، نتیجه این شد که در باب اوامر و نواهی چاره ای نیست جز این که متعلق را عبارت از طبیعت و ماهیت بگیریم. و حتی راه فراری که مرحوم آخوند پیدا کرده