سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 451

پس در حقیقت باید مسأله را این طور فرض کرد که تکیه روی اجتماع است و با قطع نظر از اجتماع، هیچ اشکالی در تعلق امر به تنهایی یا نهی به تنهایی نباید وجود داشته باشد، در حالی که اگر واحد را شامل واحد شخصی بدانید، بلکه واحد شخصی را به عنوان قدر متیقن از محل نزاع قرار دادید، اصلا به طور کلی این واحد شخصی را باید از محل نزاع خارج کرد برای این که نه تنها اجتماع امر و نهی در آن محال است، تعلق امر به تنهایی به واحد شخصی محال است، و تعلق نهی به تنهایی به واحد شخصی هم محال است.

مقصود از واحد در عنوان مسأله

در نتیجه باید بگوییم که مقصود از واحد همین واحد نوعی و جنسی است، نیاییم با کلمۀ«ان» بگوییم: «و ان کان کلیا مقولا علی کثیرین» نه!! حتما باید کلی مقول علی کثیرین باشد، به لحاظ این که متعلق اوامر طبایع است، و طبایع کلیات است، متعلق نواهی طبایع و کلی است. حالا کلی نوعی باشد یا کلی جنسی یا کلی صنفی. در نهایت باید عنوان کلیت و صلاحیت«صدق علی کثیرین» در آن مطرح باشد، این راجع به نکتۀ اول مرحوم آخوند(ره).

اما نکتۀ دوم را من باز ذکر می کنم و روی آن فکر کنید، آیا بین مسأله«السجود لله و السجود للصنم» و بین مسأله حرکت کلیه که معنون به عنوان صلاه و معنون به عنوان غصب است، فرق وجود دارد؟ این طوری که مرحوم آخوند(ره) می فرماید: حرکت کلی معنون به عنوان صلاه و غصب دارای وحدت جنسی و یا نوعی است. اما«السجود لله و السجود للصنم» خارج از مقوله وحدت جنسی و وحدت نوعی است. قدری روی این فکر کنید، ببینیم که این حرف ایشان قابل قبول است یا کاملا قابل مناقشه است؟ همین طور مباحث بعدی«ان شاء الله».

پرسش:

1 - چند قول در مسأله اجتماع امر و نهی در شیء واحد وجود دارد؟

2 - بیان آخوند(ره) در شمول نزاع بر واحد نوعی را بیان نمایید.

3 - استدلال استاد بر عدم شمول نزاع بر واحد نوعی را تقریب نمایید.

4 - مناقشۀ آخوند(ره) در مثال معروف صلاه در دار غصبی از چه جهت است؟

5 - از نظر آخوند(ره) تغایر بین«سجود لله و سجود للصنم» چه تغایری است؟