سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 454

برای طهر. پیدا است که بین حیض و بین طهر، اصلا معقول نیست که یک قدر مشترکی وجود داشته باشد و یک وحدتی تحقق داشته باشد.

پس اگر اینجا مشترک لفظی را مطرح کنیم، می توانیم«السجود لله و السجود للصنم» را از دایرۀ واحد جنسی و واحد نوعی خارج کنیم. اما آیا می تواند انسان، ملتزم به اشتراک لفظی شود؟ آیا تا به حال یکی از مواردی که برای ما به عنوان مشترک لفظی ذکر کرده اند، کسی کلمۀ سجود را به عنوان مشترک لفظی مطرح کرده است، یا این که انسان نمی تواند مشترک لفظی را در رابطۀ با سجود مطرح کند؟ سجود، یک معنای عرفی دارد که یک معنای کلی است، منتها در رابطه با مسجودله فرق می کند.

یک وقت مسجودله آن ذات مقدس باری تعالی است. «اُسْجُدُوا لِلّهِ» شامل او می شود و یک وقت مسجود له آن خدای نکرده شمس و قمر و امثال ذلک است«لا تسجدوا للشمس و لا للقمر» شامل آن می شود.

کما این که اگر کسی بخواهد در این رابطه، یک احتمال سومی مطرح کند، بگوید کلمۀ سجود در این مورد، نه به صورت مشترک معنوی است و نه به صورت مشترک لفظی، بلکه استعمالش در شمس و قمر، اصلا استعمال مجازی است و استعمالش دربارۀ خداوند تبارک و تعالی به صورت حقیقت است. اگر کسی این احتمال را هم بخواهد مطرح کند؟ نه لغت و نه عرف و نه آنچه که در تعبیرات استفاده می کنیم، از استعمال این کلمه، نمی توانیم عنوان مجازیت را مطرح کنیم و بگوییم:

«لا تسجدوا للشمس و لا للقمر» این«لا تسجدوا» به اعتبار ماده اش مثل«رأیت اسدا یرمی» می ماند.

آیا می شود کسی این طوری ملتزم شود که بگوید مادۀ«لا تسجدوا» مجازا استعمال شده است؟ به هر کیفیتی که در باب مجاز، انسان مشی کند، آیا می شود انسان متلزم شود؟ نمی شود التزام به این معنا پیدا کرد و دیگر احتمال چهارمی در اینجا نداریم، یا باید به صورت مشترک معنوی باشد و یا باید به صورت مشترک لفظی و یا باید به صورت مجاز و حقیقت باشد. این دو احتمال اخیر که وجدانا و عرفا قابل التزام نیست، لذا چاره ای نیست که انسان ملتزم شود که کلمۀ سجود، به نحو مشترک معنوی، مشترک هست، هم سجود لله را می گیرد و هم سجود للصنم را و هم سجود لآدم را. «و اذ قلنا للملائکه اسجدو لآدم» آن هم یکی از مصادیق این معنای مشترک سجود است. منتها اختلافشان به اعتبار اختلاف مسجود له است.

اشکال بر آخوند(ره) در خروج مفهوم سجده از عنوان واحد جنسی

لذا از مرحوم آخوند سؤال می کنیم که«ما الفرق بین سجود لله و السجود للصنم» و بین حرکت