سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 457

انسان» را ترتیب می دهیم، معنایش این نیست که«الانسان یدل علی زید». اگر شما این عبارت را به کار ببرید، غلط است، هیچ وقت انسان دلالت بر زید ندارد و از او حکایت نمی کند. انسان، حکایت از موضوع له خودش می کند که موضوع له آن از نظر مفهوم و از نظر معنا، مغایر با زید است ولو این که از نظر وجود، بین اینها اتحاد هست. همان طوری که انسان، از زید و عمرو و بکر و خالد نمی تواند حکایت کند، از یک صنف خاص هم، نمی تواند حکایت کند، انسان، نمی تواند دلالت بر انسان عالم و انسان ابیض داشته باشد. برای این که ابیضیّت و عالمیت، ولو این که به عنوان یک صنف مطرح است، اما خارج از دایرۀ موضوع له انسان است، خارج از محکی عنه لفظ انسان است. پس مولا، وقتی می گوید: «اقیموا الصلاه» اصلا معنا ندارد که مادۀ تصادق را ملاحظه کرده باشد. مادۀ تصادق، نه به هیئت افعل«اقیموا الصلاه» ارتباط دارد و نه به متعلق آن که نفس طبیعت و ماهیت صلاه است. در باب لا تغصب هم، مسأله چنین است. نهی، متعلق به طبیعت غصب است. طبیعت غصب، نمی تواند حکایت از غصب متحد با صلاه داشته باشد، متحد می شود با صلاه در خارج، متحد می شود با غصبی که همراه صلاه است، اتحاد وجودی دارد با این فرد خاص، اما اتحاد وجودی، غیر از مسأله حکایت و دلالت است.

عدم حکایت عنوان غصب از عنوان صلاه

عنوان غصب، هیچ گونه حکایتی جز از موضوع غصب که عبارت از طبیعت غصب و ماهیت غصب است، نمی تواند داشته باشد. نه حکایت از افراد و خصوصیات و مصادیق غصب دارد و نه حکایت از اصناف غصب می کند. اصناف هم، مثل افراد قید همراه دارند. انسان عالم، صنفیتش متقوم به این است که قید علم همراهش باشد، قید علم، خارج از دایرۀ انسان است و انسان لا یدل بر چیزی که خارج از دایرۀ موضوع له آن باشد، لذا این که می فرمایید: مادۀ تصادق در صلاه و غصب، وجود دارد، برخلاف«سجود لله و سجود للصنم» که مادۀ تصادق ندارند؟ سؤال کردیم که چرا؟ این مادۀ تصادق، ملحوظ«للمولی الآمر و المولی الناهی» است یا ملحوظ نیست؟ اگر بگویید: ملحوظ است؟ می گوییم: ملحوظیتش امکان ندارد. «اقیموا الصلوه» کجا؟ لا تغصب کجا؟ نماز کجا؟ چه دلالت و حکایتی در رابطۀ با این الفاظ، می توانید ملاحظه کنید. و اگر بگویید: نه، ملحوظ نیست؟ اصلا در «اقیموا الصلوه و لا تغصب» مورد تصادق و مادۀ اجتماعش، هیچ ملحوظ للمولی نیست؟ می گوییم:

اگر ملحوظ للمولی نیست؟

پس وجود مورد تصادق، چه فارقی می تواند بین مسأله صلاه و غصب و بین مسأله«سجود لله و