سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 458

سجود للصنم» باشد؟ شما که می گویید: مراد تصادقش، نه مربوط به دایرۀ امر است و نه مربوط به نهی است، نه مولا، مادۀ اجتماع این را لحاظ کرده است و نه ماده اجتماع آن را؟ سؤال می کنیم«ما الفرق»؟ بفرمایید که حالا فرقی نباشد، اگر فرق نبود، چه اشکالی به وجود می آید، اگر«سجود لله و سجود للصنم» را هم مثل مسأله صلاه و غصب به عنوان واحد جنسی مطرح کردیم، آن وقت چه مشکلی پیش می آید؟ می گوییم: مشکله اش این است که خارجا می دانیم که مسأله«سجود لله و سجود للصنم» در نزاع اصولی مسأله اجتماع امر و نهی، بلا اشکال وارد نیست. کسی نیامده است در «السجود لله و السجود للصنم» بحث کند و بگوید: این آیۀ شریفه، صدر و ذیلش ممتنع است. آنهایی که در بحث اجتماع امر و نهی، قائل به امتناع هستند، آنهایی که اجتماع امر و نهی را در مسأله صلاه و غصب و امثال اینها محال می دانند، نگفته اند که این آیۀ«لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَ لا لِلْقَمَرِ» با ذیلش که می گوید: «وَ اسْجُدُوا لِلّهِ الَّذِی خَلَقَهُنَّ» قابل جمع نیست؟ کسی چنین توهمی نکرده است.

خلاصۀ اشکال به آخوند(ره) در خروج سجده از عنوان واحد جنسی

نتیجه این می شود، خلاصه اشکال به مرحوم آخوند به این برمی گردد که«هل یجوز اجتماع الامر و النهی فی واحد» بعد خودتان برای ما معنا کردید که مقصود از واحد، حداقل ولو این که گفتیم منحصر، حداقل واحد جنسی را هم می گیرد. منتها«سجود لله و سجود للصنم» را از واحد جنسی می خواهید خارج کنید، دیدید راهی برای اخراج«سجود لله و سجود للصنم» از واحد جنسی نیست. نتیجه این می شود که عنوان محل نزاع شما، همین طوری که صلاه در دار غصبی و آن مثال معروف را می گیرد، مسأله«سجود لله و سجود للصنم» را هم شامل می شود، برای این که«اجتمع الامر و النهی فی واحد جنسی و هو جنس السجود» یک نوع آن مأموربه است«اسجدوا لله» و یک نوع آن منهی عنه«لا تسجدوا للشمس و لا للقمر». دیگر در محل نزاع، قیدی اضافه به شرط نکردید که این واحد جنسی، یک مورد تصادق هم داشته باشد.

تمام مطلبی که در محل نزاع متمرکز است«هل یجوز اجتماع الامر و النهی فی واحد» و مقصود از این واحد، واحد جنسی هم هست. یکی از مصادیقش، «سجود لله و سجود للصنم» است. آیا آن هم محل بحث است؟ عنوان محل نزاع شما، «سجود لله و سجود للصنم» را شامل می شود، درحالی که قطعا، مسأله«السجود لله و السجود للصنم» داخل در مسأله اجتماع امر و نهی است و در نزاعی که در این مسأله معروفه مطرح است، داخل در این نزاع نیست. پس عبارت محل نزاع شما، این مورد را شامل می شود«مع کونه خارجا عن محل النزاع قطعا» پس چه کنیم اینجا؟ از یک طرف عنوان محل