سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 463

عنه باشد؟ این اشکال هم به این عبارت وارد نیست. ما نمی خواهیم واحد شخصی را مأموربه و منهی عنه قرار دهیم. واحد شخصی، ظرف تصادق و اجتماع است و اجتماع خارج از دایره تعلق امر و نهی است. امر، به نفس عنوان صلاه، نهی هم به نفس عنوان غصب، مولا هم عالم به این معنا است که«انّ هذین العنوانین ربما یجتمعان فی واحد شخصی» به عنوان صلاه در دار غصبی، این در رابطه با امر اولی که مرحوم آخوند ذکر کردند.

تمایز ما نحن فیه با مسأله اقتضای فساد در نهی از عبادات

اما امر دومی که مرحوم آخوند(ره) می فرماید: در باب نواهی، دو مسأله مهم مطرح است. یک مسأله، همین اجتماع امر و نهی است که در آن وارد هستیم و یک مسأله هم در آینده مورد بحث واقع می شود که آیا نهی متعلق به عبادت، اقتضای فساد می کند؟ اگر یک عبادتی، منهی عنه واقع شد، آیا این عبادت منهی عنه، باطل است؟ مثلا روزه در روز عید فطر یا قربان که منهی عنه است، آیا تعلق نهی، اقتضای فساد می کند یا اقتضای فساد نمی کند؟ آن وقت«ربما یسأل سائل و یتوهم متوهم» که بین این دو مسأله که در باب نواهی مطرح است، چه فرق وجود دارد؟ بالاخره همان طوری که بین علوم، تمایز وجود دارد، بین مسائل هر علمی هم باید تمایز وجود داشته باشد. ما نمی توانیم مسأله «کل فاعل مرفوع» را، دو مسأله در علم نحو مطرح کنیم؟ مسائل هر علم، باید بین آنها مغایرت وجود داشته باشد و الاّ تعدّد، نمی تواند پیش بیاید.

وقتی که می گوییم: «الفاعل المرفوع، مسأله من مسائل علم النحو«و المفعول منصوب، مسأله اخری من مسائل علم النحو» برای این است که اینها دو مسأله هست و ربطی به هم ندارد و موضوع و محمولش با هم فرق می کند. اما اصل این معنا که بین دو مسأله باید تمایز وجود داشته باشد، جای بحث نیست. آن وقت ممکن است که یک قائل و سائلی، سؤال کند و بگوید: مسأله اجتماع امر و نهی با مسأله نهی متعلق به عبادت، آیا اقتضای فساد می کند یا نه؟ چه فرقی بین این دو وجود دارد؟ حالا چه منشأ این توهم است؟ ابتداءا که آدم مسأله را مطرح می کند، شاید به ذهن بیاید که این چه جای توهمی است که این دو مسأله، چه فرقی بین آنها هست؟ علت این که این توهم پیش می آید، علت این است؟ نه این که آنجا شما می گویید: نهی متعلق به عبادت، تا منهی عنه را عبارت از عبادت قرار می دهید، عبادت، آنی است که امر به آن متعلق است یا امر وجوبی یا امر استحبابی، نمی شود شیئی عبادت باشد و مع ذلک فاقد امر باشد، حالا امر وجوبی باشد یا استحبابی، کما این که در این مسأله اجتماع امر و نهی هم که بحث می کنیم، ضرورت ندارد که حتما امرش وجوبی و نهیش تحریمی