سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 464

باشد؟ امر استحبابی با کراهت هم همین معنا در آن مطرح است. آن وقت می گوید: این متوهم که نهی متعلق به عبادت، با توجه به این که عبادت یا امر وجوبی دارد یا امر استحبابی، پس معنایش این است که در این عبادت، امر و نهی مجتمع هستند. امر و نهی با هم اجتماع پیدا کردند.

وقتی که صحبت از اجتماع امر و نهی مطرح می شود، مسألتین، موجب این معنا می شود که چه مایز و فارقی بین این دو وجود دارد؟ مرحوم آخوند در مقام فرق بین مسألتین، ایشان این طوری می فرمایند: درست است که مورد مسألتین، کأنّ یکی است. اما جهت مبحوث عنها و آن حیث مورد بحث، در مسألتین متفاوت است. حیثیت مورد بحث در مسأله اجتماع امر و نهی، غیر از حیثیت مورد بحث در مسأله نهی متعلق به عبادت است، چطور با هم فرق می کند؟ می فرماید: فرقش این است که در باب اجتماع امر و نهی، آنی که نقطه مرکزی نزاع بین قائلین به اجتماع و قائلین به امتناع است، این حکم است که اگر مولا، امرش را متعلق به صلاه کرد، آیا این امر را متعلق به صلاه، از صلاه و عنوان صلاه، سرایت می کند و تعدی می کند، عناوینی که صلاه در خارج با آنها اتحاد پیدا می کند؛ یعنی آیا امر متعلق به صلاه، از محدوده صلاه، سرایت می کند و در غصب هم نفوذ می کند و نهی متعلق به غصب، از محدوده غصب، سرایت می کند و به وادی صلاه هم وارد می شود؟ قائلین به اجتماع، می گویند: نه، هیچ گونه سرایتی نیست. امر متعلق به صلاه، در همان محدوده، زندان است.

نهی متعلق به غصب هم در محدودۀ غصب، زندان است. بدون این که هیچ گونه سرایت و تعدی از ناحیۀ صلاه، به غصب شود یا از ناحیۀ به صلاه شود، آنهایی که اجتماع امر و نهی را جایز می دانند، می گویند: مسأله سرایت، مطرح نیست.

هر کدام در محدودۀ متعلق خودشان. اما آنهایی که امتناعی هستند و می گویند: اجتماع امر و نهی، ممتنع است، اینها قائل به سرایت هستند. می گویند: نه، امر در محدودۀ صلاه، محدود نمی شود، سرایت به غصب می کند. نهی از غصب هم سرایت به صلاه می کند. نتیجه این می شود که صلاه و غصب، هم مأموربه و هم منهی عنه واقع می شود و این ممتنع است. پس نقطۀ حساس و نقطۀ مرکزی بحث، در باب اجتماع امر و نهی مسأله سرایت و عدم سرایت است، غیر از این، چیزی محل بحث نیست. این حیث مبحوث عنهای در باب اجتماع امر و نهی است. اما در مسأله نهی متعلق به عبادت، آن حیث مبحوث عنها، چیز دیگری است. مطلب دیگری و جهت دیگری، مورد بحث در آن جا است و آن این است که آیا بین نهی متعلق به عبادت و بطلان عبادت، ملازمه تحقق دارد یا ندارد؟ اینجا، نزاع در ملازمه بین تعلق نهی و فساد بحث می شود، در باب اجتماع امر و نهی روی سرایت و عدم سرایت بحث می شود. پس دو حیثیت و دو جهت در بحث مطرح است. مرحوم آخوند(ره)