سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 470

متعلق شود«لکان امره امرا عبادیّا». اما بالفعل چیست؟ «بالفعل لیس الا النهی». مثل چه؟ مثل«صوم یوم عیدین» صوم روز عید فطر و یا عید قربان را ما می گوییم: یکی از مصادیق و صغریات نهی متعلق به عبادت است، یعنی چه این نهی متعلق به عبادت شده است؟ معنایش این نیست که صوم روز عید فطر یک امر استحبابی دارد و یک نهی دارد. معنایش این است که اگر بجای نهی، نهیی در این رابطه وجود نداشت، «صوم بما انّه عبادت».

اگر در روز عید فطر متعلق نهی قرار نمی گرفت. لا محال امر وجوبی یا استحبابی به آن تعلق می گرفت، و امرش هم امر عبادی بود. مثل امر متعلق به غسل ثوب و ازالۀ نجاست از بدن نیست، در غسل ثوب و ازالۀ نجاست قصد قربت اعتبار ندارد، اما در مسألۀ صوم آنچه که الان وجود دارد«لیس الا النّهی» مسألۀ دیگری وجود ندارد، لکن یک قضیّۀ تعلیقیه در اینجا هست که اگر بجای نهی امری متعلق به صوم روز عید فطر و عید قربان شده بود، مثل سایر ایام بود. سایر ایام صومش چه عنوانی دارد؟ جز عبادت چیز دیگری نیست، این عیدین هم اگر استثنا نشده بود، اگر بجای نهی، امر به آن متعلق شده بود«لکان امره امرا عبادیّا» اما الان که نهی به آن متعلق شده است، دیگر پای امر در کار نیست.

امری اصلا وجود ندارد و اصلا معقول نیست در آنجا امر وجود داشته باشد. برای این که آنهایی که در ما نحن فیه مسألۀ اجتماع را جایز می دانند، آنها می گویند ما دو عنوان داریم که این دو عنوان در یک واحد شخصی یا صنفی تصادق دارند، اما می شود دو عنوان«با جمعهما»، هم مأموربه باشد و هم منهی عنه باشد؟ این که امکان ندارد، در صوم عید فطر اگر بخواهد امری وجود داشته باشد معنایش این است که هم امر به صوم عید فطر متعلق شده است، چون«کل یوم من ایّام الصّوم له امر مستقل».

امروز مستقلا یک امر به استحباب صوم دارد. فردا امر دیگر دارد، پس فردا امر سوم دارد.

لذا اگر روز عید فطر و قربان می خواست مأموربه باشد، و در عین حال نهی هم به او متعلق شده باشد، معنایش این است که صوم عید قربان به عنوان واحد هم مأموربه است و هم منهی عنه است، کدام اجتماعی جرأت می کند تفوّه به یک چنین حرفی کند؟ اجتماعی می گوید: امر به صلاه متعلق شده است، نهی به غصب متعلق شده است، مجرد این که اینها در یک وجود خارجی با هم تصادق می کنند، تصادقشان مانع از این نیست که امر به ماهیت صلاه و نهی به ماهیت غصب متعلق شود، اما هیچ اجتماعی می تواند بگوید صلاه به عنوانه هم مأموربه و هم منهی عنه باشد؟ چه کسی می تواند چنین حرفی بزند؟

در نهی متعلق به عبادت اگر مسألۀ وجود یک امر فعلی را ولو به صورت استحباب مطرح کنیم،